Забіць нягодніка, альбо Гульня ў Альбарутэнію. Сутарэнні Ромула

З кнігі ўспамінаў мастацтвазнаўцы П.А. Анісімава.:

“У 1932 годзе з аддзелу старажытнага рускага мастацтва Эрмітажу мяне накіравалі часова ў распараджэньне наркамату ўнутраных справаў БССР. Я вельмі ганарыўся, што для адказнай работы паслалі мяне, а не кагосьці з “белых каўнерыкаў” — гэтак пагардліва мы, савецкія маладыя сьпецыялісты, называлі калег, што засталіся музею ў спадчыну яшчэ з царскіх часоў. Старэчы ў пенсьне лёгка адрозьнівалі наўгародскую школу іканапісу ад маскоўскай, ляўкасную грунтоўку ад алейнай, але не разумелі, што мастацтва — ня стод, якому варта маліцца, а ўсяго толькі маёмасьць працоўнага класу. Мне належала дапамагаць у адборы экспанатаў беларускіх музеяў для перадачы ў Ленінград, Усесаюзнаму аб’яднаньню “Антыкварыят”. Раней на Беларусі я ня быў, толькі вывучаў па рэпрадукцыях росьпісы Полацкай Спаса-Еўфрасіньнеўскай царквы — абліччы з вялізнымі сумнымі вачыма і строгімі вуснамі, ды яшчэ гартаў выданьні Францыска Скарыны… Цяпер давялося паезьдзіць па местах і мястэчках былой імперскай ускраіны. Не, гэта была не Расія, як я дагэтуль лічыў. Іншыя твары — можа, з болей еўрапейскімі рысамі, іншая гаворка, нават будова хатаў… Але савецкі побыт, на шчасьце, паўставаў і тут. Праўда, і ўсялякія перагібы даводзілася бачыць. І як секлі на растопку старажытныя драўляныя скульптуры, выкананыя мясцовымі прыгоннымі геніямі. І зьбітую з фрагментаў “царскіх варот” з малюнкамі шаснаццатага стагоддзя сабачую будку на двары старшыні камбеду. І партрэты італьянскай школы эпохі барока, у якіх былі павыразаныя твары, каб зрабіць дэкарацыі для выступленьняў “сіняблузачнікаў”… Палацы, разабраныя да падмуркаў — не, каб зладзіць там, у гатовым памяшканьні, клуб альбо амбулаторыю… Амаль замазаныя бяліламі фрэскі ў царкве, прыстасаванай пад зернясховішча — а фрэскі адметныя, для мяне ўвогуле адкрыцьцём стаўся мясцовы жывапіс. Твары сьвятых дакладна змаляваныя з тубыльцаў, сучасных аўтару. Так і здавалася, што гэтыя румяныя, жыцьцярадасныя абліччы вызіраюць з-за карчомнага стала з куфлямі піва альбо медавухі… А было і іншае. Шмат несьвядомых элементаў і проста шкоднікаў. Здаралася, у музеях хавалі ад камісіі самае каштоўнае, няправільна ўносілі ў вопісы… Сустракаў я там і падобных да нашых “белых каўнерыкаў” старых сьпяцоў, і асоб, з якіх проста выплюхваўся местачковы нацыяналізм — плявузгалі скрозь зубы, што нельга адрываць культурныя каштоўнасьці ад народу, які іх стварыў… Паважаныя, мы ўсе станем адным народам — вось толькі пазбавімся баласту, кулакоў ды такіх перажыткаў мінулага, як вы.