За морам Хвалынскім

Імгненне было доўгім. Усё праўда. Ёсць у ягоных руках нейкая таямнічая сіла. I значыць, трэба навучыцца ёю валодаць. Каб дапамагчы. Усім — Нармураду, Апак i тым, каму яшчэ можна памагчы...

Прайшло колькі часу, i далека пабегла ягоная слава як лекара па горных кішлаках. Не было цяпер дня, каб ля дзвярэй ix дома нехта не стукаўся, не прасіў дапамагчы. I не да Нармурада ішлі людзі, а да маладога Аль-Ісы, яго імкнуліся пабачыць i ад яго атрымаць палёгку. Патроху ў доме з'явіўся дастатак.

Стары Нармурад адносіўся да ўсяго гэтага памкліва. Hi зайздрасць, ні нядобрае пачуццё не азмрочвалі яго твару. Ён неяк незаўважна ператварыўся ў памочніка Алексы, рабіў лекі, паіў хворых. Сам жа Алекса цяпер часцей за ўсё «адкрываў» хваробу, называў яе. «Хвароба бывае рознаю,— казаў некалі яму Нармурад.— Адну відаць па пульсу, па дыханні хворага. Але ёсць хваробы, якія, нібы тонкія іголкі, запаўзаюць унутр, i паспрабуй знайдзі гэтую іголку!»

Алекса шукаў такія вось «іголкі». Жаўтлява-бледны твар, спацелыя рукі i хрыплы кашаль маглі яму гаварыць многае. Але калі чалавека прыносяць на насілках i ён не можа паварухнуць нагой ці рукой, а вочы ў яго ясныя i светлыя — што тады? Як вызначыць таямнічае, што прымушае руку ці нагу варушыцца, дзейнічаць? Як выганяць злога дэмана, што ўсяляецца ў хворага i робіць яго погляд варяцкім?

I ўсё ж ён намацваў, вучыўся лавіць той настрой, той стан, пры якім можна было як бы пераўвасабляцца ў чалавека, што ляжаў ці стагнаў перад ім. Тады, робячыся тым чалавекам, амаль беспамылкова адчуваў, дзе ўпілася i не дае жыць тая таямнічая «іголка», дзе пасяліўся злы дэман, што так мучыць жывое, прымушае яго пакутаваць i праклінаць свет. Мабед расказваў у храме:

— Калі чалавек праклінае жыццё, ён тым самым нібы адварочваецца ад светлых сіл, ад Агура-Мазды, i аддае сябе цёмнай, злой сіле. І тады радуюцца АнграМайн'ю i яго шэсць вялікіх дэмапаў зла: Андры, Эшма i іншыя.

— Вось таму,- вучыў некалі Нармурад,- калі мы дапамагаем выбавіцца ад злога духа, мы вяртаем чалавека светлым агурам — духам дабрыні i святла. Вось чаму лекар стаіць на пачэсным месцы пасля жраца-мабеда.

Адолець духаў зла i вылечыць хворага ўдавалася Алексу не заўсёды. Часта ён бачыў на тварах людзей пячатку смерці ды мог толькі палегчыць ім апошнія хвіліны на зямлі. Але i гэтага было дастаткова, каб людзі ўсё часцей успрымалi яго, як аднаго са светлых духаў — ізедаў, што сышлі на зямлю, каб дапамагаць смяротным. Нават Нармурад часам глядзеў на яго са страхам i замілаваннем.

— За што Агура-Мазда выбраў мяне, каб я выратаваў цябе ад смерці? — аднойчы сказаў ён.— Думаецца мне, што я памру легка. Чым болей чалавека абцяжарваюць грахі i цёмныя справы, тым цяжэй яму паміраць. А ты мяне выкупіў... Так, выкупіў! — з сілай паўтарыў ён, але пасля закашляўся, доўга не мог супакоіцца.

— Сын мой,— закончыў нарэшце,— я памру шчасліва толькі пасля таго, як аддам табе Апак.