Паэтыка Алеся Разанава: між медытацыяй і рацыяй

Словы Разанава – не толькі паэтычныя, але і паэталагічныя – былі важкія, нечаканыя і патрэбныя для таго, каб зарадзіць сваёй энэргіяй 1980-я, яны «маглі ўсё пераварнуць у маладой галаве, змяніць усю жыццёвую праграму чалавека», як сведчыць Сяргей Дубавец, які сцвярджае, што менавіта вершы А. Разанава выклікалі да жыцця «Тутэйшых» і называе паэта «абсалютным кумірам для моладзі» 1980-х гг. [46, с. 56 – 60]. І сапраўды, дастаткова пагартаць першы і адзіны альманах «Тутэйшых» [125], каб адчуць яўную зараджанасць разанаўскай энергетыкай. З гэтага літаратурнага таварыства ўзгадавалася цэлая плеяда прафесійных літаратараў, якія, незалежна ад творчага тэмпераменту, эстэтыкі і гендэру – ці тое медытатыўная лірыка Таццяны Сапач і Ігара Бабкова, метафізіка Ларысы Раманавай, часаапісальныя творы Адама Глобуса і Паўла Змітрука, вытанчаныя вершы Людмілы Рублеўскай і Алеся Бадака,... – зазналі магутны ўплыў А. Разанава. Ягоная творчасць 1970-х – 1980-х гг. сталася пэўным эталонам, духоўным арыенцірам, імпульсам для пошуку новых сродкаў вобразнасці і выразнасці, што вывела беларускую літаратуру на якасна іншы ўзровень.

Шырока выкарыстоўваючы ў паэтычных творах дыялогі з сучаснікамі і папярэднікамі, тое, што пазней назавуць інтэртэкставай гульнёй, Разанаў стварае і новы тып літаратурна-крытычнага артыкулу, прынцыпы якога пазней скандэнсуюцца ў зномах. У іх паэт прапаноўвае ключ, выпрацоўвае тэзаўрус да асэнсавання ў тым ліку і ўласнай творчасці. Так, гаворачы пра Коласа і Купалу («Нататкі на дубовых лістах» друкаваліся ў «Вобразе» за 1983 г. [97]), А. Разанаў амаль не ўводзіць цытат для пацвярджэння сваёй думкі, яго займае сам працэс думання, фарумлявання і сачэння за логікай развіцця думкі. Яго мова выходзіць па-за межы звыклага нарматыўнага літаратуразнаўства, аперуючы такімі катэгорыямі і паняццямі (часам нават аказіянальнымі), як «ток мовы», «экстатычны і медытатыўны», «ультрагукавы і інтрагукавы», «энергетычнае дрэва творчасці», «дапаняційны сэнс», «іншаведанне» і г.д. Ён не будуе прычынна-выніковых ланцугоў і не выдае пэўную сваю думку як апошнюю інстанцыю, гэтым заклікаючы чытача да сумоўя, самастойнага думання, уцягвае ў працэс сутворчасці... У кожным сваім разважанні паэт пакідае месца для, кажучы яго словам, «невыказнага». І гэты «энергетычны аспект» надзвычай важны для характарыстыкі жанру версэта. Калі раней – напрыклад, у паэмах кніг «Каардынаты быцця» і «Шлях-360» – паэтычная энергетыка скіроўвалася навонкі, мова гэтых твораў была перанасычаная вобразнасцю, алюзійнасцю, інтэртэкстуальнасцю, ствараючы высокі градус стылёвай энтрапіі, то ў версэтах гэтая магутная энергетыка скіраваная ўглыб, у метафізічную засяроджанасць, ва ўнутраны дыскурс, дзе, урэшце, гэты «градус» паэтычнага напалу не меншы.