Віхры на скрыжаваннях

Данілаву сёння не спалася, і ноч здавалася вельмі доўгай. Цяпер ён з ложка глядзіць праз акно на дах Карабанчыкавай хаты. І гонтавы дах чамусьці здаецца яму цяпер пузатым павуком, які вісіць на павуцінках-правадах над сівой прорвай. Амаль усю ноч не спаў Данілаў, думаў, хваляваўся, што не давялося ўчора пагаварыць з палоннымі - нельга было адлучыцца з вёскі. У вёсцы няма ні старасты, ні соцкага, ні паліцая, і толькі праз перакладчыка можна было пазнаёміць сялян з загадамі генерала. А людзі знаходзяць усялякія прычыны, каб ухіліцца ад выканання любога загаду. Невыпадкова генерал сказаў, што, відаць, партызанскія агітатары добра папрацавалі тут. «Гэта ж нечувана, - здзіўляўся ён, - каб з сямісот двароў ледзь сабралі пяцьдзесят падвод на падвозку лесу да ўмацаванняў». А людзі ўмела адмаўляліся. Яны не гаварылі, што не жадаюць дапамагчы германскаму войску, а наадварот, яны б ахвотна гэта зрабілі, але ж у аднаго партызаны кола знялі з калёс, у другога конь кульгае, паноў падвозіў - дык недзе стрэмку пад капыт загнаў, у трэцяга хамута няма... Давялося збіраць у каго што ёсць, каб арганізаваць абоз. І тут жа ўзнікла яшчэ адна праблема - хто ж будзе фурманам на падводзе. Зноў вялікія няшчасці, толькі ўжо з імі, з людзьмі. Аднаго партызаны ўдарылі - дык ён і цяпер рукі ўзняць не можа, другі глухі, што ні гавары, а ён стаіць, як пень, трэці наогул вар'ят - меле нейкую бязглуздзіцу...

«Ужо амаль тры гады акупацыі з яе «усёмагутнай» гебельсаўскай прапагандай, а ніхто з нашых людзей не хоча добраахвотна галаву падстаўляць, каб ярмо надзелі», - думаў Данілаў.

Ён устаў з ложка, абыякава закінуў коўдру, якая смярдзела пасля апрацоўкі ў дэзкамеры хлоркай і конскім потам, і падумаў: «Не, лепш у зямлі ляжаць, чым тут, няхай гэта будзе апошняя пакутная ноч на чужым ложку, у чужой хаце, бо недзе праклінаюць гаспадары, якіх сілай выгналі адсюль».

Хаця галава ў Данілава была цяжкая, нібы налітая свінцом, але ж планы ў яго былі ясней за промні сённяшняга сонца. Учора ўвечары ён паставіў у бульбоўніку каністру з бензінам, які выкарыстае ноччу. Зараз забяжыць да генерала, потым праедзе на матацыкле па вёсцы і памчыць у лес, дзе працуюць палонныя.

У генерала ўжо было некалькі старшых афіцэраў, калі зайшоў перакладчык. Яны спынілі размову, але гэта не з'яўлялася папярэджаннем, што Данілаў павінен пакінуць іх. Ніхто ў прысутнасці генерала не мог папрасіць перакладчыка пачакаць за дзвярамі. Іншы раз у такіх выпадках Данілаў сам спрабаваў пакінуць пакой, але генерал адразу ж вяртаў яго і запрашаў сесці. Гэтым ён нібы падкрэсліваў, што сакрэтаў ад перакладчыка ў яго няма, хаця Данілаў ведаў, што ўсе важныя пытанні вырашаліся ў яго адсутнасць. А ў апошні час ніякіх размоў аб становішчы на фронце або ў Германіі ён не чуў. Але Данілаў ведаў не толькі тое, што прачытваў у скупых газетных зводках: гэта быў немінучы крах гітлераўскай арміі.