Забіць нягодніка, альбо Гульня ў Альбарутэнію. Сутарэнні Ромула

— Ня думаю, што ў вашым часе ў мяне маюцца нашчадкі, — са змрочным гумарам прагаварыў Скаловіч. У мяне чамусьці сьціснулася сэрца… Сапраўды, ён жа самотны. Такі страшэнна самотны. Я папрасіла:

— Ну вось хаця б… Мы ведаем, што вашы бацькі былі артыстамі. А дзе яны ігралі? У якім тэатры?

Прафесар адарваўся ад сузіраньня столі і зьмерыў маю сьціплую постаць поглядам, як таполю перад сьпілаваньнем.

— Так-так… Суд нашчадкаў… Не спадзяваўся, што ён выявіцца такім матэрыяльным. Вось толькі не разумею, для чаго вам падрабязнасьці майго асабістага жыцьця?

— Таму што вы — гэта ўжо гісторыя. Наша гісторыя. На якую мы маем права, — сярдзіта патлумачыў Едрусь. Макс адарваўся ад сваёй працы і натапырыў вушы. З прафесара яшчэ не ўдалося выцягнуць ніводнага расповеду.

— Гэта значыць, што я размаўляю з вамі нібыта з магілы? — пракаментаваў Скаловіч.

— Можа і так… Ну дык і чаго вам тады замоўчваць? Чаго саромецца — у магіле? Я на вашым месцы распавёў бы ўсё сваё жыцьцё да драбніцаў. Мы адзін для аднаго — цені. Але дзякуючы вам адновяцца хоць якія аскалёпкі мінулага. Вы ж сябравалі з Нічыпаровічам — ведаеце, як нішчылася наша гісторыя. Можа, нейкіх вартых людзей бяз вашай дапамогі сёньня ніхто і ня ўспомніць. Так што давайце — пасьмяротную споведзь.

Логіка Едруся, відаць, падзейнічала. Хімік і сам, падобна, быў аматар чорнага гумару:

— Хм… Споведзь з магілы… Ведаеце, часам і ў магіле варта памаўчаць і даць сябе засыпаць. У Парыжы… — хімік запаволіўся, нібыта вырашаў, ці варта прыадчыняць перад намі карціны мінулага, але ўздыхнуў і працягнуў гаварыць. — Так, у Парыжы, яшчэ перад вайной… мне даводзілася слухаць старую сьпявачку, па мянушцы Гулю, Ненажэрная, якую ў свой час маляваў геніяльны карлік Тулуз-Латрэк. Яна танцавала канкан у Мулен-Ружы, калі гэта лічылася яшчэ страшэнна непрыстойным, і любая гандлярка зелянінай мела права шпурнуць ёй у сьпіну гнілы памідор. Цяпер парыжане любілі яе і шанавалі, як найкаштоўную рэліквію. Уявіце сабе — сцэна з чырвоным аксамітам, натоўп слухачоў, уся багема… І вось выходзіць яна, у дэкальтэ, панчохах у сетачку… І, ведаеце, такі дзіцячы ружовы бант — вось тут, на шыі. А скура вісіць, як пусты кашалёк. І голас… Як паламанае кола. Са мной была… адна экзальтаваная асоба. У шараварах. Дык пачала крычаць: “Змоўч! Змоўч! Гэта ганьба для ўсіх жанчын!” Французы нас ледзь не прыбілі.

Скаловіч памацаў свой гарбаты нос, відаць, успамінаючы падрабязнасьці размовы з французамі.

— Мая маці таксама насіла панчохі ў сетачку. Артыстка… Толькі не тэатру, а балагану. У вас ёсьць балаганы? Калёсы з палатняным верхам, размаляваным грубымі кветкамі. А там… Свая маленькая дзяржава. Стары леў, які так неахвотна выходзіць са сваёй клеткі, нібыта яе прэнты зрасьліся ўжо з ягонымі рэбрамі. Пры ім дрэсіроўшчык, таксама стары і запаволены, з сівымі доўгімі вусамі — ён быў дырэктарам балагану. Таўсманная чэрававяшчальніца з маленькімі вусамі на верхняй губе. Яе звалі Трыксьці, яна была добрай і дурнаватай. Гэта яна навучыла мяне чытаць, і каментавала прачытанае мною таямнічым пранізьлівым голасам, які сыходзіў, аднак, не з яе жывата, а нібыта збоку. Я нават бегаў і шукаў, хто гэта гаворыць, а яна сьмяялася. Быў яшчэ гутаперчавы хлопчык трыццаці гадоў, які ня еў мяса, каб не патаўсьцець і не пачаць выглядаць на дарослага. Ён доўга ненавідзеў і пабойваўся мяне, як магчымага канкурэнта. Сям’я ліліпутаў — мужык і жонка з аднолькавымі круглымі тварамі, нібыта ў масках, пажаўцелых і перакрыўленых ад часу. Кітаец, які ўмеў круціць на бамбукавых палках талеркі — адразу па шэсьць. Ён ставіў палкі на плечы, на далоні, на лоб і нагадваў гіганцкага жука, што абмацвае вусікамі паветра ўнутры слоіка. Ну і — мае бацькі. Факір з асістэнткай.