Віхры на скрыжаваннях

- Асцярожна, сынок, бо немцы там, за агародамі, дубы ўсё тралююць.

Валодзя зморшчыўся, закінуў торбачку за плечы і пайшоў. Ідучы, уяўляў сябе ў асяроддзі незнаёмых партызан, як там нясмела ён просіць камандзіраў, каб пусцілі яго на чыгунку. І не заўважыў, як апынуўся ля канавы. Распрануўся і палез у карычневую ваду. Дно ў канаве было занесена торфам, і Валодзя маленькімі крокамі мясіў яго, каб не мінуць нічога цвёрдага. То ён нагой падчэпліваў і выцягваў рыжаваты корань сасонкі, то апускаўся з галавой у ваду і рукой выцягваў цяжкі асколак. Прайшоў з кіламетр па канаве, змарыўся і хацеў ужо вылезці, як трапіў на нешта вострае. Ён пачаў асцярожна таптацца і нагою выцягнуў нямецкую каску. Далей падчапіў рэмень, але ён быў нібы да чаго прывязаны. Валодзя нырнуў, ухапіўся за яго рукамі і, напружыўшыся, пацягнуў. На паверхні паказаўся аблезлы труп гітлераўца. Хлопец адшпіліў рэмень са штыком, з падсумкамі і зноў працягваў таптацца. Раптам хваля радасці прабегла ў яго душы. Нырнуў яшчэ раз і ўжо з вінтоўкай у руках выпаўз на бераг.

Цяпер ён са зброяй. Нават рудавокаму партызану ў рукі не дасца так, а будзе змагацца. Чалавеку ў любым няшчасці маленькая ўдача - і ён ужо акрылены, хаця тыя крылы, нібы ў птушаняці, яшчэ не могуць яго падняць увышыню.

Валодзя апрануўся і рашыў яшчэ пашукаць міны каля вялікага каменя на ўскраіне балота, якія яны з Міколам закопвалі ў сорак першым годзе. Хавалі яны тады міны надзейна: укручвалі іх у супрацьіпрытныя боты. Праўда, Мікола хадзіў сюды, адкопваў, але ж, напэўна, усе не забраў.

Капаць зямлю штыком прыйшлося нядоўга. Неўзабаве Валодзя ўжо выцягнуў нямецкую супрацьтанкавую міну, паклаў яе ў торбу разам з хлебам і пайшоў каля балота ля Бярэзіны. Шлях прадстаяў далёкі, тым больш што Валодзю трэба было выбіраць сцяжынкі, па якіх мала хто ходзіць.

Вечарэла, сонца спускалася ўсё ніжэй і ніжэй.

«Дайду да таго лугу і заначую ў стажку, а заўтра далей...» - падумаў Валодзя і пачаў аглядаць набрынялы прыклад нямецкай вінтоўкі.

Хлопец вельмі стаміўся і, як толькі падышоў да першага стажка, хутчэй скінуў з сябе ўвесь цяжар, наскуб сена і прысеў.

«Дзе ж мне гэту міну выкарыстаць, - падумаў Валодзя. - Цяжка несці. О, хаця, можа, яшчэ катэр поўзае па Бярэзіне. Толькі трэба знайсці кавалак кабелю або якога шнура. Заўтра па дарозе зайду ў вёску і там папрашу».

Валодзя зрабіў сабе мяккую пасцель, лёг і адразу ж заснуў.

Над лугам узняўся туман, нібы вадою заліло стажкі. У зорным небе са свістам праляталі качкі. Яны рабілі кругі і прарэзаўшы белую коўдру туману, шлёпаліся на плёсы. Там кракалі, шапацелі ў сітніку, у балотным хвашчы. Загігікала спалоханая кнігаўка, а хутка закрычалі, залапаталі крыламі качкі. Гэта, відаць, янот вылез на начное паляванне...

Пачало світаць. Недзе ў лазняку зазвінела пад мянташкай каса, і Валодзя прачнуўся. Праз туман ён не мог разгледзець касца і не разабраўся адразу, з якога боку пачуўся звон. Хлопец устаў, згроб пад стажком сена, забраў свае рэчы і пайшоў на шастанне касы. Жанчына-касец першая ўбачыла Валодзю і разгубілася.

- Не палохайцеся, гэта свае, - сказаў хлопец.

- Неяк нечакана, дык я...

- Што я? Вы ж не красці прыйшлі?

- Не.

- Ну, і не бойцеся нікога. Вы з якой вёскі?

- Я з Баркоў, але нашай вёскі няма, там толькі зямлянкі.

- Вы не скажаце, я там не знайду якога-небудзь шнура, так метраў трыццаць?

- Чаму, многія вешаюць бялізну на нейкім провадзе. Там ёсць.

- Дзякую...

Валодзя пайшоў і ля крайняй зямлянкі на ўзгорку адчапіў з яблынь доўгі канец кабелю. Нават ніхто з жыхароў і не заўважыў хлопца. Адсюль ён пакрочыў у бок Бярэзіны.

Далейшы шлях быў бязлюдны. Балоты, пералескі і вось нарэшце прыбярэзінскі луг. Валодзя ў глыбокім яры, залітым вадою, нарваў тоўстага сітніку, зрабіў пучкі і павалок іх да рэчкі. Будзе ісці катэр ці не, але ён усё роўна паставіць міну, бо далей несці немагчыма, цяжка.

На беразе рэчкі Валодзя распрануўся, кінуў пучкі на ваду і на іх паклаў міну капсулем угару. Зачапіў кавалак кабелю за пучкі і пацягнуў іх да шаста, які тырчаў сярод рэчкі і ўказваў на мель. Хлопец прывязаў да шаста плывучую міну і вярнуўся назад. Узяў канец кабелю, нарваў травы і зноў пагрузіўся ў рэчку. Хутка ён прымацаваў кабель да чакі капсуля-ўзрывальніка, замаскіраваў міну травой і пайшоў назад.

Ён засеў у прыбярэжным алешніку і ўвесь час думаў, пашанцуе яму ці не. Канешне, калі будзе ісці катэр, то павінна пашанцаваць. Раз-пораз узнімаў галаву і глядзеў на зялёную купіну, якая гойдалася на сярэбранай плыні Бярэзіны. Партызаны знішчылі б катэр, але напэўна не хацелі выяўляць сябе, бо немцы пасля блакады яшчэ стаялі ў навакольных мястэчках і гарадках.