Паэтыка Алеся Разанава: між медытацыяй і рацыяй

Узоры трэцяга структурнага тыпу пункціра, які мы абазначылі як канчатковы, таксама прысутнічаюць у «Вастрыі стралы». Нарацыя тут таксама вядзецца пераважна ад першай асобы. Пры гэтым, лірычны герой набывае вобраз назіральніка за рэчаіснасцю. Ён не ўцягваецца ў яе і не змяняе, а прымае як дадзенасць, творча даследуючы. Пры гэтым, ён – актыўны ўдзельнік, а часам і цэнтральная фігура ствараемай сітуацыі: «Азірнуўся / – нехта бяжыць па маіх слядах: / сухое лісце» [99, с. 142].

Паводле А. Разанава, «пункціры – гэта назіранне, думка, вобраз – тое, што заўважылася вакол сябе ў рэчаіснасці. Што пастукалася ў тваю душу, у свядомасць, што блізка падступілася. І трэба, каб зрок убачыў, а слых пачуў нешта істотнае, каб быў гатовы гэта ўспрыняць. Калі прыйдзе такое назіранне – тады яно можа стаць пункцірам» [103, с. 7]. Відавочна, што паэт валодае такім зрокам, можа ўгледзець нечаканае і паэтычнае ў будзённым.

Непазбежныя паралелі разанаўскіх пункціраў з класічнымі формамі японскай паэзіі – «кароткай песняй» танка і вытворнай ад яе хайку, у якіх В. Рагойша азначае «ёмістасць зместу, вобразную лаканічнасць і дакладнасць паэтычнага выказвання», што прадвызначана надзвычайнай сцісласцю [91, с. 300]. Спасылаючыся на гэтае азначэнне, Е. Лявонава спрабуе супаставіць пункціры з памянёнымі формамі [72, с. 6].

Нагадаем, што танка ўяўляе сабой 31-складовую пяцірадковую монастрафу з чаргаваннем пяціі сяміскладовых вершарадоў, а хайку – 17-складовую трохрадковую монастрафу з тым самым чаргаваннем. Як бачым, гэтыя паэтычныя формы па структуры ўяўляюць даволі жорсткую сістэму, адкуль палягае асноўнае іх разыходжанне з адносна свабоднымі, разняволенымі ў страфічных межах пункцірамі. Паказальна, што з творамі самага славутага аўтара хайку, «Старога з бананавай хаткі» Мацуа Басё, беларускі чытач пазнаёміўся менавіта праз пераклады А. Разанава: «Лётае матылёк / трапятліва ў полі – / вось і ўвесь цень» [75]. Звышмэта аўтара хайку – выяўленне саторы (літаральна – «прасвятлення»), дасягненне медытатыўнага «стану адной думкі». На нашу думку, пункціры А. Разанава маюць аналагічную мэту.