Паэтыка Алеся Разанава: між медытацыяй і рацыяй

Калі лірычны герой пункціраў сталага Разанава вандроўнік, то ў пункцірах зборніка «Назаўжды», як ён сам сябе ідэнтыфікуе, – перакладнік. Уменне пачуць мову птушак, лесу, вады – ці не першасная задача паэта-барда-песняра з старажытных, яшчэ друідавых часоў? Аўтар пункціраў імкнецца тую мову пачуць і перакласцізанатаваць: «Перакладаю шэпт дажджу, / пагляд вачэй, / трымценне гаю…/ Кранаю, / слухаю, / гляджу, / я не пішу – перакладаю» [93, c. 68].

Канстатуючы змяненне эксперыментальных формаў А. Разанава разам з усёй паэтычнай сістэмай, У. Верына фіксуе такія адрозненні пункціраў зборніка «Назаўжды» ад пазнейшых: «болей развітыя, бо канцэнтруюцца не вакол метафары, а вакол тэмы; думка заўсёды раскрыта поўнасцю, няма «недагаворанасці» пазнейшых пункціраў. Паэт усё імкнецца ўвасобіць у словах, растлумачыць, таму пункціры гэтага зборніка нагадваюць маралі ад ненапісанай байкі» [32, с. 34].

Поруч з версэтамі і квантэмамі ў сваім зборніку «Вастрыё стралы», амаль праз пятнаццаць гадоў пасля першай, А. Разанаў змяшчае другую падборку пункціраў. У параўнанні з пункцірамі кнігі «Назаўжды» гэтыя творы маюць больш акрэсленую форму і пераважна не рыфмаваныя.

У. Калеснік у рэцэнзіі на зборнік піша: «У пункцірах падводзяцца вынікі ключавых матываў кнігі, часта выказаныя раней думкі тут набываюць большую афарыстычнасць гучання і мацней кладуцца на душу. Тут паднімаецца шлагбаум пазнавальнай недаступнасці з’явы, паэт дэманструе чытачу, што ён усё ж мастак, якому дадзена выказваць агульныя ідэі ў канкрэтных вобразах, адкрытых пачуццёваму ўспрыманню» [52, c. 31]. Г. Кісліцына мяркуе, што канкрэтныя вобразы, увасобленыя ў пункцірах, «не падагульняюць сказанае на папярэдніх старонках, а[...] з’яўляюцца тым паэтычным матэрыялам, які пазней будзе выкарыстаны ў версэтах і квантэмах». На нашую думку, пункцір варта разглядаць як цалкам самастойны жанр, які ствараецца паралельна з іншымі эксперыментальнымі формамі паэта, але не як датлумачванне ці падсумаванне якойсьці з іх. І гэты жанр не менш важны для паэта за астатнія, няхай і буйнейшыя памерамі (нагадаем, што на сёння пункцір – найбольш прадуктыўная форма творчасці А. Разанава). Сам паэт наступным чынам выкажацца пра герметызм і жанравую адметнасць мініяцюры: «У мікрасвеце мініяцюр не менш таямніц і магчымасцяў, чым у макрасвеце іншых жанраў. У мініяцюры пачынае «гучаць», істотнець не толькі асобнае слова, але і асобная літара, гук. Гук – «электрон» верша. / Мініяцюра прадбачыць паэму: як зерне больш колас, чым сцябло, так і яна больш мікрапаэма, чым мікраверш».