Захоп Беларусі марсіянамі
- Автор: Аркуш Алесь
- Год: 2016
- Язык: белорусский
- Жанр: Современная русская и зарубежная проза
Электронная книга - «Захоп Беларусі марсіянамі». Краткое содержание книги:
Яны сустрэліся ў кавярні «Рыса», якая месьцілася ў адным будынку з полацкім музэем беларускага кнігадрукаваньня. Патэлефанаваўшы Міхасю і запрасіўшы яго на сустрэчу, Кроква сказаў, што хацеў бы зь ім абмеркаваць той дзіўны надпіс, які Міхась паказаў яму на гарышчы будынка былога езуіцкага калегіюму.
— І якія твае версіі? — Кроква ўвогуле ня ведаў, з чаго пачынаць размову, і таму вырашыў задаць самае простае пытаньне.
— Думаю, наўрад ці мы здолеем разгадаць гэтую загадку, — з сумам прамовіў Міхась.
— Чаму? — Па шчырасьці, для Васіля пытаньне пра той дзіўны надпіс даўно адышло на задні плян. Ён нават крыху й забыўся пра яго. «Чаму нельга вярнуцца і адкуль нельга вярнуцца?» — прыкладна так ён зноў сабе сфармуляваў тое пытаньне.
— Таму што, па-першае, даўно няма сьведкаў або людзей, якія хоць неяк былі ў курсе гэтага надпісу. А па-другое, істотна зьмяніўся час і, магчыма, тое пытаньне даўно ўжо не актуальнае.
— Ня думаю. Ёсьць пытаньні вечныя. Філязофскія, напрыклад...
— Ага, напрыклад, ці ёсьць жыцьцё на Марсе? — перабіў Крокву Міхась. Т яны разам засьмяяліся.
— Хаця ў мяне ёсьць адна вэрсія, — Міхась раптам стаў сур'ёзны і пачаў свой аповед. — Неяк я чытаў успаміны аднаго былога кадэта, які вучыўся ў Полацкім кадэцкім корпусе. Гэта быў рукапіс. Сшытак. Мне яго паказваў адзін мясцовы калекцыянэр старасьветчыны. Т там я прачытаў пра дзіўны выпадак. Аўтар запісаў згадаў, што кадэты неаднойчы пранікалі з падвалаў іх навучальнай установы — з былых карпусоў езуіцкага калегіюму — у падземныя хады. Насамрэч полацкія падземныя хады — гэта разгалінаваная дрэнажная сыстэма, якую пабудавалі пад сваімі будынкамі езуіты. Але, ведаючы таямнічасьць езуітаў, можна дапусьціць, што выкарыстоўвалі яны гэтыя лёхі ня толькі для тэхналягічных патрэбаў.
— А як яшчэ? — Крокву такі паварот размовы вельмі ўзрадаваў, бо яна сама выходзіла на тэму лёхаў.
— Ну, напрыклад, як вязьніцу або месца, дзе можна схаваць нешта каштоўнае.
— А што з тымі кадэтамі, якія наведвалі пад-земныя хады?
— Дык вось. Аўтар напісаў пра адзін дзіўны выпадак. Аднойчы два сябры-кадэты пайшлі ў падзямельле і не вярнуліся. І іх целы не былі знойдзены.
— Іх магло засыпаць зямлёй. Столь падземнага хода магла абрынуцца.
— Правільна. Або яны знайшлі і пабачылі тое, што не павінны былі пабачыць.
Кроква, уражаны ня ведаў, што і сказаць. Ён памаўчаў пару хвілін і скептычна прамовіў:
— Ну гэта зусім фантастыка.
— А любыя вэрсіі павінны быць узятыя на ўлік. Ты думаеш, бацькі гэтых зьніклых кадэтаў не хацелі знайсьці целы сваіх сыноў? Думаю, дрэнажы пасьля гэтага выпадку былі сур'ёзна абшуканыя. І калі б быў знойдзены сьвежы завал, то яго б разабралі. Целаў не знайшлі. І гэта сапраўды загадка. Пасьля таго выпадку кіраўніцтва кадэцкага корпусу загадала замураваць усе вядомыя ўваходы ў дрэнажы. Нейкі час туды было трапіць амаль немагчыма. Пакуль не прыйшлі новыя часы і ня зьнік у невараць той кадэцкі корпус. І таму цалкам магчыма, што нехта зь сяброў тых кадэтаў, якія зьніклі, напісаў гэтыя словы на гарышчы. Магчыма, ён нешта ведаў больш пра той выпадак, і гэтыя веды для яго былі небясьпечныя, нешта таямнічае, таму свой надпіс і зрабіў такім чынам, каб ня быў бачны ўсім наведнікам гарышча. Магчыма, у такі спосаб пакінуў некаму таемную вестачку.
— Гэта сапраўды цікава, — пагадзіўся Кроква. — Толькі што яны маглі там убачыць? Золата, дыяменты? Наўрад ці езуіты іх там пакінулі, калі зьяжджалі. Карціны, кнігі? Яны там у вільгаці вельмі хутка згнілі б. Не ўяўляю, што гэта магло быць.
— А што самым старанным чынам хаваюць у архіўных спэцсховах? Веды і памяць. — Міхась нахіліўся да філіжанкі і дапіў сваю каву.
* * *
Цяпер Дудар проста прасіўся, каб яго накіроўвалі ў камандзіроўкі ў навакольныя мястэчкі. Ён ужо лічыў дні, калі пойдзе ў адпачынак і зьедзе ў Менск. Зьедзе незваротна. Таму яго ўжо не цікавіла ані праца над мясцовай філіяй «Маладняка», ані нейкія іншыя тутэйшыя праблемы. Усё гэта ўжо ў мінулым. Цяпер трэба думаць, як выдаць новую кнігу, а ў Полацку якраз і напісалася вершаў на цэлы зборнік. А таксама варта падумаць пра паступленьне ва ўнівэрсытэт. Дудар адчуваў, што яму не хапае самых элемэнтарных ведаў.