Маўчанне травы: Паэма лёсу

Хто па клунку, хто па два — не болей Ухапілі збожжа ў тую восень. Ды і немец «удзяліў», каб поле На нішто ва Ўзбор'і не звялося. Ён стаяў, як гаспадар, пры свірне I насенне вызначаў падворна, Хоць не верыў: «Пажаруць жа, свінні, I зямлі ўсёй не ахопяць ворнай». — Знайце: зерне кожнае на ўліку. Хто паесць,— сказаў, як пуд адважыў,— Той супроць Германіі вялікай Ёсць бандыт і злосны сабатажнік.— Ён не знаў, што ўсе былі бандыты І што з фондаў гэтых вось — германскіх Па-зладзейску ўсе цягнулі жыта, Лезлі ў сабатажнікі авансам. Бо трывога ўсіх сабрала мігам: «Едуць збожжа забіраць машыны. Вось вам і «суполка»! — з'ешце фігу... На развод мышам і то не кінуць». Дзе, калі і хто — народ не ведаў — Вестку нёс,— каму якая справа! Насыпай хутчэй!.. А ля абеда Падаспела з воласці аблава. І Захар на жарабцу прытрухаў, Мітусіўся і даводзіў немцу: «Вымецем ўсё — да пацярухі!» Той халодна пазіраў у шкельцы, Як бы і не чуў яго старання, Як бы адмахнуўся: «Трэба сеяць. Трэба сеяць зноў, паны сяляне». Тут Васіль і глянуў на Яўсея: Што ты скажаш, браце мой, на гэта? — Гаспадарскі клопат немца точыць... А Захар? Ну й гад жа несусветны... «Пад мятлу!» — і не глядзіць у вочы. A казаў жа, абяцаў: «Сажніце, Дзецям хоць збярыце на акрасу. Ды і самі зубы на паліцу Зімаваць не будзеце тым часам». Разумелі ўсе: яно і трэба, Але як тут жаць, з якою верай Падступіцца сёлета да хлеба: Чый ён будзе, да каго заверне? Быццам і сцяною, ды няпэўнай Хлеб стаіць. Каму ён скібу ўздыме? Каб знаццё, што немцу,— лепей пеўня Падпусціць — і хай ідзе ўсё дымам!.. А калі спячэш, а тут і нашы Вернуцца — на каравай згарэлы... Ды і ў сэрцы для такіх замашак Штосьці да канца не адбалела. Сейбіта рука — хіба магла ты Красануць запалку з лёгкім спрытам?.. Сейбіта рука — не вінавата, Што сцяною вымахала жыта... Пра жывое думаюць жывыя — I цішком Узбор'е выйшла ў поле. Не стаўлялі тычкі межавыя, Хоць падворна бралі жнеі долю. I ўмалот па хатах разлічылі, Але зерне ссыпалі агулам. Клець адна, ды і ніхто ляйчынай Не цягнуў да ўласніцкага шула. Хай на паратунак непадобна, A пажыць схітрылі так да часу: Быццам і калгасам, ды асобна, Быццам і асобна, ды калгасам... Я «суполку» падтрымаў таксама: Важкія снапы стаўляў у бабкі. Серп гарбаціўся ў руках у мамы, Ні на хвілю не даваў паслабкі. Гнуў і гнуў жняю стальной прынукай, Смехам гартаваным пасміхаўся: «Не адзін жа я сагнуўся крукам — Гнецца перад коласам зямля ўся». І заходзіў з постаці на постаць, Над іржэўем стомленыя плечы На паўдыха дазваляў выпростваць, Каб зірнуць, а ці далёка вечар... Ды скруціць тугое перавясла, Ды папіць знядужана вадзіцы... Быў і я ў той час калгасна-ўласны, Як здаецца, не апошняй спіцай. Бо якраз круцілася ўсё кола З-за мяне і да мяне падобных: Тая луста, што прыносіў колас, Дзецям нават вельмі даспадобы. Без яе, бывала, ані кроку — З малаком ці проста ўсухамятку — Ухапіў, апростаў і галёкай! Будзеш з ёй і радасны, і гладкі. Але выйшла так, што ўся «суполка», Перамазгаваная Ўзбор'ем,— Ні табе прыпёку, ні прымолку,— Ляснула з усім жытцом адборным. Пакаціла збожжа без аглядкі Чорту ў зубы, а дакладней — немцу. І ніхто яшчэ не меў здагадкі, Што праз ноч агнём яно ўзаўецца.