Выбраныя творы ў двух тамах. Том ІІ

I карп не марынаваў яго. Толькі паспеў легчы ў паркую, як вар, ваду паплавок, як ён ужо клюнуў, не як-небудзь, асцярожна, баязліва, а прагна i смела, з той жа рашучасцю i адвагай, з якой i ён, Яўмен, толькі што лез у рыбгасную сажалку. Клюнуў i адразу патапіў паплавок, пацягнуў вуду, пацягнуў за сабой Яўмена. Той быў расчараваны. Ён думаў, што барацьба будзе доўгай i ўпартай, што карп будзе хітраваць, браць у рот, смактаць i выплёўваць камбікорм, а ён нацешыцца, наглядаючы, як ходзіць рыба, дзыбае за кручок, як скача паплавок, сканае не раз, выцягваючы пустую вуду, будзе слаць небу малітвы i праклёны, будзе слаць малітвы i праклёны карпаваму богу i цару. I ў рэшце рэшт, калі ўжо зведае адчай i радасць, зачэпіць карпа i забудзе пра ўсё на свеце: дваццаць пяць рублёў, што заўтра ці пазаўтраму прыйдзецца выкінуць яму, пра сваю немату, безгалоссе сваё i нават пра Вольгу. Пойдзе ў скокі па беразе, загукае, загукае, загушкае карпа, як дзіця. A ўсё адбылося да слёз проста i жорстка.

Карп з першага ж закіду схапіў нажыўку, схапіў сваю смерць i асуджана пайшоў паміраць, апаліў, апёк гэтым сваім паміраннем i асуджанасцю чалавека, нібыта яны згаварыліся, асудзілі сябе на смерць у адзін i той жа час. Карп уцягнуў чалавека ў ваду, на гэта ў яго яшчэ хапіла моцы, але далей ён пачаў слабець. Паміж ім i чалавекам усё яшчэ ішла гульня, ды толькі вельмі простая, як перацягванне каната. I ў гэтым перацягванні перамог чалавек. Карп сцягнуў яго з берага, з зямлі, вымусіў яго зрабіць два крокі да сябе, да вады, да сваёй роднай стыхіі. Толькі два крокі. Але i ў вадзе чалавек быў на зямлі, адчуваў нагамі зямлю i трывала стаяў на ёй, трымаўся за яе. I вада не перашкаджала яму, а дапамагала, ён паволі, сантыметр за сантыметрам павёў, павёў карпа за сабою, з вады. Той біўся, блёхаў, узбурліваў ваду плаўнікамі i хвастом, а чалавек цягнуў i цягнуў яго з канавы. У ім у той момант усё было жалезным — i цела, i думкі, усё было скіравана на адным: перамагчы, выцягнуць. Але ў той жа час у яго жалезным скамянелым целе палаў агонь. Агонь, які выпальваў усё — сэрца, жаль, спагаду, спачуванне жывому i мацаваў гэтае самае жалеза, мышцы. I калі карп, пераможаны ўжо цалкам, але ўсё яшчэ магутны, неўтаймоўны, лёг каля яго ног, чалавек сеў на зямлю, моцны i шчаслівы на выгляд, але спустошаны, выгараны ўвесь датла ўнутры. Карп пабіўся, паскакаў i аціх, сутаргава задыхаў, зняможана зачмокаў вялізнымі i жоўтымі, бездапаможнымі губамі. Яўмен паспрабаваў падняць яго, але на рукі, на ногі яму пырснула залацістая стужка ікры, спавіла рукі i боты. Яўмен спаласнуўся ў канаве, намачыў кайстру i ўціснуў у яе карпа.