Выбраныя творы ў двух тамах. Том ІІ

Першы дзень прайшоў ціха. Ніхто яму не надакучаў. На беразе сядзелі толькі хлапчукі з вудамі. Карп легка абдурваў ix, жартам здымаў з кручкоў нажыўку, плёхаў хвастом каля ix вудаў, забаўляўся, смактаў маладыя карэньчыкі i сцябліпкі чароту, які толькі вытыркаўся ў вадзе з зямлі. Але на другі дзень усё змянілася. Яшчэ цёмначы завуркацелі пa дамбе машыны. Там, дзе яны сцішваліся, падалі неўзабаве ў ваду пустыя пляшкі з-пад гарэлкі, кавалкі хлеба, кілбасы. У самым пачатку дня, яшчэ таксама прыцомкам, па твані, якую ён абраў сабе, каб пераначаваць, заблёхаліся двое з сеткай. Абкружылі сеткай зараснікі ніцай лазы i травы, адышліся на бераг, дзвінькнулі шклянкамі:

— Ну, з пачаткам?

— З пачаткам... Калі ён тут, будзе юшка.

— Няма куды яму больш дзецца. Летам кожны раз тут па карпу ў сетку ўлазіла.

— Дык то летам...

— А што зараз, што зараз? Ноччу ён тут, да свету. Папомніш мяне. Гэта днём з агнём яго не знойдзеш. А ноччу ён ляжыць як міленькі ў гэтай гразі. Пайшлі?

I яны пайшлі. Пачалі блёхаць, каламуціць ваду, абтоптваць берагі. Карп лёг на бок i стаіўся. Ён ведаў: зараз самае разумнае — не варушыцца, не выдаваць сябе, не спрабаваць нікуды ўцякаць. Ад сеткі не ўцячэш. Адзін з рыбакоў ледзь не наступіў яму на хвост, спыніўся каля яго, кінуў у ваду пад самы нос смярдзючую з будылячча самакрутку:

— Маўчыць паплаў?

— Маўчыць...

— Вось i папомніш мяне... Стой, азваўся, азваўся. Во дае, во дае прыкурыць...

— Дае, толькі не ён, не той, не наш. Дробязь. У гэтым кіло тры, а той вытворца, кажуць, пуд...

Пра тое, што ўцёк карп-вытворца, ведалі не толькі вартаўнікі, рабочыя рыбгаса, але i вяскоўцы. I пайшло на карпа паляванне. З боку сажалак уздоўж канавы па дарозе, па дамбе, няспынна хадзілі вартаўнікі, углядаліся ў канаву, ці не дасць ён ім знака, ці не бачна яго шырокай спіны. Вартаўнікі расселіся i запалілі цяпельца на ўскрайку лужыны-балота, якое раўчаком злучалася з канавай i ў якое карп паасцярогся заходзіць, як толькі збег з сажалкі. У процілеглым ад цяпельца вартаўнікоў кутку балота басанож хадзілі з восцямі хлапчукі-падлеткі, скакалі з купіны на купіну, туліліся да кустоў i ўслухоўваліся: ці не блёўтне дзе карп. I вартаўнікі, i хлопцы ведалі адзін пра аднаго, але пакуль хлопцы не вытыркаліся з кустоў, не лезлі на вочы, на чыстае, вартаўнікі ix не чапалі, рабілі выгляд, што i не ведаюць нічога, не чуюць i не бачаць ix. А карпы, карасі біліся ў балоце. Дробязь, праўда.

Карп жа ішоў канавай, шукаў зацішнае i ўтульнае месца, дзе б перачакаць выхадны дзень, нядзелю, хоць як-небудзь пражыць гэты дзень. Гарэзліва скакалі над вадой, наказвалі сябе, сваё спрытнае цела сонцу маленькія акунькі i плоткі. Ад берага, які быў бліжэй да лесу, смачна пахла камбікормам, жытным хлебам, бульбай i алеем. Карп ведаў, што там, адкуль даносяцца гэтыя пахі, сядзяць вудзільшчыкі з вудамі. I пахі гэтыя — бульба, хлеб з алеем, камбікорм — яго пагібель. Xoпіш ты тых прысмакаў i атрымаеш кручок у губу. Таму ён імкнуўся не спыняцца, ціснуўся больш да берага, які быў бліжэй да сажалак, дзе было бяснечней, дзе быў ужо рыбгас i куды не рызыкавалі лезці вудзільшчыкі, хаця, разважыўшы, было зразумела, што поўнай бяспекі няма i там. Мог распрануцца i перабрысці на другі бераг які-небудзь рызыковы дзядзька, мог пераплысці канаву i хлапчук вясковы, а мог па дурасці, з п'япых вачэй, падысці сюды i адзін з тых, што прыехалі сюды, у рыбгас, з горада на легкавушках, каму дазволена лавіць i ў рыбгасных сажалках. Выратаваць яго быў здольны толькі няспынны рух, да поўнай знямогі, забыццё ўсяго, каб не засяроджвацца на пахах, не падыходзіць да берага, плысці сярэдзінай канавы.