Выбраныя творы ў двух тамах. Том ІІ

Ён год жыў у той свежай вадзе, у канаве спазнаў усё, што дадзена спазнаць рыбіне ў вадзе пра жыццё: голад, холад, страх сеткі, кручкі, прылады браканьераў, пра тое, як меншых ядуць большыя, як гэтых большых ядуць яшчэ большыя i чалавек. I калі ў рэшце рэшт карп зноў трапіў у сваю родную сажалку, гэта быў ужо стары вялізны карпіна, мудры, разважлівы i спакойны. Восенню, калі зноў пачаўся адлоў карпаў, з сажалкі спусцілі ваду, ён ужо не спадзяваўся выжыць i пакорліва пайшоў разам з усімі. Лужыны i невялічкія ямкі з вадой ужо не здольны былі схаваць яго ад людскога вока. Але ж выйшла на тое, што якраз у гэтым i быў яго паратунак. Бадзянне па свежай вадзе ў канаве, сытнае жыццё, камбікорм у сажалцы пайшлі яму на карысць, калі ён раней быў звычайным спажыўным карпікам, то зараз стаў карпам-вытворцам, якія былі ў рыбгасе на асобным уліку, якіх утрымлівалі ў асобнай сажалцы, асобна даглядалі, асобна кармілі, давалі ўсялякія там стымулятары, вітаміны. Усё было накіравана на тое, каб ты быў спраўным i дужым, не ведаў ніякага клопату, a толькі спраўна пладзіўся. I карп да гэтага часу спраўна, як i належала вытворцу, пладзіўся кожную вясну. Жаданні чалавека i яго прызначэнне разумення жыцця супадалі. Кожную вясну ён чуў голас-покліч, адчуваў, як яго цела, бакі аж ірве, так яны набрынялі салодкім i магутным прадчуваннем жыцця i вясны. Тады ён знаходзіў сабе другога карпа, i яны, замілаваныя, ацішаныя, бок у бок плылі да спецыяльна адведзенага месца i там гулялі сваё вяселле, правілі сваю вясну. А потым прыходзілі спусташэнне i адзінота, таму што ix адсаджвалі ад маленькіх карпікаў, а ён ужо ведаў, што будзе з імі потым. Яму ўжo надакучыла ўсё: з дня ў дзень адзін i той жа камбікорм, адны i тыя ж вітаміны, стымулятары, адны i тыя ж карпы, адна i тая ж сажалка. I прайсціся няма куды, i пагаварыць няма з кім. I збегчы няма куды, у які бок ні паплывеш, усё вядома да апошняй драбязы на дне. Hi ямы, ні калдобіны, ні гразі, ні казюркі, ні чарвячка. Усё стэрыльна чыста, усё прадугледжана, разлічана, распісана. Адзіны толькі клопат: eш, eш i пладзіся, пладзіся. У падлеткаў-немаўлят маленькая, але ж была яшчэ магчымасць уцячы, быў нейкі свой клопат. У вытворцаў нічога ж з гэтага не было. Ix дабрабыт, ix спакойнае i сытае жыццё вартаўнікі пільнавалі як вока.