За морам Хвалынскім

Купец — вёрткі, вузкатвары i тонкі, як ласіцэ-куніца, адлічыў за шэсць бочак купленага паўгрошамі. Двойчы лічылі яны колькасць дробных манет, нарэшце сышліся. Купец хутка паклікаў вазніцу, і, не паспеў Мікаш напаіць каня, як той знік — мабыць, спяшаўся. Але, як ні імкнуўся дадому сам Мікаш, не мог не спыніцца ля крамы i не купіць Гайне папрошанага — стужку ў валасы дый нітак сініх для вышывання.

I там, калі даў ён паўгрош, вярнулі яму меней, чым трэба, здачы, i тады высветлілася, што даў незнаемы купец яму не літоўскія, a сілезскія паўгрошы, на якім быў указ, каб не прымалі людзі «подлыя тыя манеты», бо былі яны i меншыя, i горшыя за свае. Дый надта падобныя тыя подлыя паўгрошы на звыклыя, толькі надпіс другі, а хто ж з зямян чытаць умее?! Дэнарый — яно адразу відно, а чужыя манеты Мікаш яшчэ i не бачыў ніколі.

Кінуўся ён назад, каб хаця паказалі яму дарогу, па якой паехаў той збродзень, але ніхто нічога не ведаў.У мястэчка ж вядзе ажно шэсць дарог — усе не аб'едзеш...

На той год так i не здаў Мікаш дзякла. Але, як не прыязджаў рэвізор, то дзяржаўца згадзіўся на год адтэрмінаваць плацяжы — зноў жа, навасёлам, па загаду каралевы Боны, павінна быць палегка. Да таго ж зяць дзяржаўцы, баярын Міхно Кулькевіч, як усе ў павеце, праходзіў праверку сваіх правоў на зямлю, a ліст ягоны ці то згубіўся, ці то яго зусім не было. У вялікай разгубленасці быў пан дзяржаўца, а вядома ж, чужое беручы — сваё рыхтуй. Адбяруць у зяця маёнтак — каму ён, галота, патрэбны будзе? I больш не пахвалішся людзям, што дачка ў баярыні вылезла...

Вясною рваў жылы Мікаш, свету не бачыў. Леташні падатак сплачваць адно, а вось што жонка ў цягасці — гэта i праўда клопат. Памаглі трохі па гаспадарцы маці ды сястра, але неяк не ўгледзела маці — дзвюх авечак задраў воўк. Не еў Мікаш, не спаў — а багатым не стаў. Кляла зноў сястра Гайну — i выгнаў тады брат яе з двара назусім, адцураўся як ад чужаніцы.