За морам Хвалынскім

— За цябе яго мосць кароль! — гаварылі яны,— Алелькавічаў ён ненавідзіць, а сейм зробіць па-ягонаму!

Усе яны ведалі, што варожасць караля ідзе ад даўннй непрыязні Ягелонаў да князёў Слуцкіх, адзін з якіх, Сімяон Першы, быў некалі званы Віленскім сеймам на стол Вялікага княства Літвы i Русі насуперак Казіміру IV, які дапусціў адлучэнне Падоліі ад Княства i аддаў яго Кароне. Але не было таямніцай i нежадаине праваслаўных магнатаў Княства дапусціць на яго зямлі чужынцаў. Сігізмунд Аўгуст, які раней падтрымліваў Радзівілаў, цнпер, праз шэсць гадоў пасля смерці Барбары, усё болей хіліўся да думкі аб'яднаць Княства i Карону болыи моцнымі сродкамі. Год назад выкліканын каралевай Бонай езуіты ўжо добра такі папрацавалі над тым, каб каралеўскія жаданні ішлі ў патрэбным кірунку. Наспявала тое, што будучыя гісторыкі назавуць дзяржаўнай здрадай — акт перадачы сваіх правоў вялікага князя Кароне без узгаднення з магнатамі Княства.

I ўсё ж Радзівілы былі сілай, з якой лічыўся i кароль. Абраннік княгіні быў даспадобы i ім i князю Васілю Кансганціну Астрожскаму, які ўсё болей з шалапутнага, легкадумнага рыцара ператвараўся ў сур'ёзнага, удумлівага палітыка, заклапочанага лёсам краю, яраснага праціўніка любога замаху на Кннства. Было вядома, што ён думае адкрываць у Астрогу вучылішча для русінаў і 'ўкраінцаў — насуперак езуітам, якія вокамгненна арганізавалі свае школы па ўсёй Кароне i рваліся на землі Княства.

Еўка слухала гэтыя размовы мужчын, што суправаджалі ix карэту, стараючыся ўгадаць, куды ix вязуць. На адным з прыпынкаў яна нават ціха запыталася пры г.пп ў бялявага, тонкага хлопца, які сядзеў у баку ад усіх, думаю чы пра нешта сваё. Ён павагаўся, але адказаў, што яго брат вязе жонку ў родавы маёнтак у Шаматулы.

— Ці далека ж гэта адсюль?

Калі Еўка даведалася, што Шаматулы знаходзяцца далека за Кракавам, яна самотна апусціла галаву. Што толку біцца ў роспачы, галасіць? Шчасце адыходзіць ад яе, нібы прывід. Можа, нарадзілася яна пад нешчаслівай зоркая? Тады дарэмныя ўсе намаганні — будзе так, як накавана. Ды, можа, чалавек адольвае лес?

— Чаму панна такая смутная? — відаць, крануты яе роспаччу, запытаўся брат графа Лукаша.

— Пан не зразумее мяне ўсё роўна. Захопнік не зразумее зняволенага,— з гневам на ix, якія захапілі, нібыта здабычу, безабаронную жанчыну, адказала Еўка. Ведай яна, што пан Юрый мучыцца тым жа, чым i яна,— разлукай з дзяўчынай, якую кахаў моцна i горача — паспачувала б яму. А даведайся, што дзяўчына тая зусім бедная шляхцянка, на якую ўсчалі сапраўдныя ганенні за тое каханне, a бацькоў нават зганяюць з дзедзіцтва, з зямлі, перайшоўшай ад прадзедаў,— можа, i не гаварыла б з ім так рэзка. Hi ён, ні яна не ведалі будучага — бедныя шляхцічы, выгнаныя са свайго лапіка зямлі, неўзабаве стануць звычайнымі зямянамі, ім не падняцца болей,— а пан Юрый жэніцца на багатай нявесце, будзе займаць прыдворныя насады i пастараецца забыцца на сваю ахвяру.