За морам Хвалынскім

Нясвіжскі намеснік Мацвей Кавячынскі быў больш заняты. Ён вечна разбіраў скаргі, мірыў шляхту з радцамі, якія не саромеліся браць за кожную вырашаную справу добры хабар, i толькі час ад часу далучаўся да такіх прагулак.

— Чытаем дзецям беларусінскую мову, a падручніка на ёй не маем,— папракнуў аднойчы Марціна.

— Я сам складаю лекцыі па мове,— адказаў Марцін.— Праўда, гэта цяжка. Мова наша i ад маскоўскай, i ад польскай адрозніваецца, хаця многа падобнага ёсць. Пара ўжо падручыікі пісаць, пара ix i выдаваць. Мы не можам болей карміць дзяцей царкоўна-славянскаю, тою, якою праваслаўная царква гаворыць. I нямецкая нам таксама не трэба.

— А ты i думай, думай, Марціне! — заахвочваў яго Мацвей Кавячынскі.— Калі кожны настаўнік не будзе спадзявацца на тое, што прышлюць аднекуль, а сам пачне сваёй галавою думаць, у нас хутка i падручнікаў i кніжак — такіх, як Скарына пераклаў i надрукаваў, шмат будзе!

I Марцін у вольныя гадзіны, калі заканчваў рыхтавацца да ўрокаў, прысоўваў да сябе шклянку з атрамантам, грубую, у прожылках паперу, прывезеную з Еўропы, i пісаў тыя практыкаванні, якія ён хацеў пакласці ў аснову падручніка: «Народ наш беларусінскі слаўны сваёй гісторыяй, вядомы сваімі звыцяжствамі — перамогамі — над татарамі i крыжакамі».

Часта да яго пад вечар прыходзіў рэгент вучнёўскага хора ў кальвінісцкім зборы Януш Рагойша. Выкшталцоны, з бялюткім каўнерам вакол масіўнай шыі, ён даставаў з шырокіх, звычайна аксамітных штаноў чатырохгранны штоф i з размаху ставіў на стол:

— Брат мой Марцін, моцна прагну я вазліянне зрабіці з добрым чалавекам...