Доўгая дарога дадому

Тое самае ў яшчэ болей драматычнай форме праявiлася, як М. Пташук348 зьняў паводле аповесьцi аднайменны фiльм. Сьпярша быццам усё iшло добра, амаль прымальна, наколькi тады мог быць прымальным савецкi фiльм. Пташук неяк умудрыўся здаць яго без вялiкiх стратаў, карцiну адправiлi ў Кiеў на кiнафабрыку рабiць копii для пракату. Здымачная трупа была распушчаная, фiнансаваньне спыненае. I тады Пташука тэрмiнова выклiкае загадчык аддзелу культуры ЦК КПБ Iван Iванавiч Антановiч, а разам i аўтара аповесьцi. Антановiч даволi нэрвова пачынае даводзiць, што фiльм трэба тэрмiнова перарабляць. Пташук упарцiцца — няма як i няма каму. Антановiч амаль у роспачы — вы разумееце, то ўказаньне «второго лица в государстве»… — «А я не магу i ня буду…» — «Тады вам не працаваць на кiнастудыi». — «Ну што ж, маю правы, пайду баранку круцiць». Доўга Антановiч уламваў Пташука, апеляваў да аўтара. Але трэба аддаць належнае гэтаму рэжысэру — той стаяў, бы скала.

Тым часам у Маскве насьпелi новыя падзеi, «второе лицо в государстве» перастала iм быць, Антановiч зьехаў зь Беларусi на падвышэньне, — стала не да карцiны Пташука i Быкава. На гарызоньце замаячыла вялiкая для КПСС пагроза ў асобах Гарбачова i Ельцына. Пэўна, што зьяўленьне на краявiдзе аднаго, а затым i другога, таксама як i разумнага Аляксандра Якаўлева, пачало зьмякчаць культурны клiмат у краiне. Зьмянялiся i адносiны да нядаўнiх дысыдэнтаў. Я ня быў дысыдэнтам у дакладным азначэньнi гэтага слова, але таксама адчуў, што нешта мяняецца. Найперш СП Беларусi вылучыў «Знак бяды» на Ленiнскую прэмiю. Таму найбольш пасадзейнiчала прыватная iнiцыятыва Нiла Гiлевiча, якi нядаўна стаў першым сакратаром Саюзу (пасьля шматгадовага сакратарства Iвана Шамякiна). Раней такога кшталту вылучэньне было немагчыма, бо Iван Пятровiч, набыўшы тузiн ордэнаў за лiтаратуру, ня мог яшчэ дамагчыся сабе Ленiнскай прэмii. Такiм чынам Быкава вылучылi як бы ў абыход законнай чаргi. Масква не аспрэчвала, мабыць, меркавала — хай дзеля прылiку ў немалым сьпiсе намiнантаў пабудзе i адзiн беларус. Ды раптам на тайным галасаваньнi ў камiтэце па прэмiях бальшыню галасоў якраз набраў ён. Як пасьля распавялi, той вынiк схiлiў на мой бок выдатны i паважаны расейскi музыка Георгi Сьвiрыдаў350, якi сказаў прыкладна гэтак: «Я люблю расейскую культуру i расейскую лiтаратуру, але яшчэ больш — iсьцiну. А ў дадзеным выпадку iсьцiна ў тым, што аповесьць „Знак бяды“ ёсьць лепшая сярод iншых».