За морам Хвалынскім

Змучаная прыехала Еўка ў Варшаву. Прыехала ў лінені, калі над Старым Мястам ярка свяціла гарачае сонца, епрабуючы прабіцца скрозь стогадовыя дубы i вялізныя каржакаватыя ліпы, пасаджаныя яшчэ пры Казіміру, a Вісла, накрытая безліччу залатых лускавіНак, нагадвала вялізную лянівую русалку. Тут з нядаўніх часоў пачалі збірацца сеймы, i Варшава відавочна вырывалася наперад перад Кракавам і, як усякая новая сталіца, імкліва расла i пашыралася. Хаця акраінныя яе вулачкі ўвосень, відаць, яшчэ тапіліся ў цяжкай, чырванаватай гліне, дый каля цэнтра брукаванка ляжала роўна i весела, i дамы-камяніцы, ніжнія вокны якіх былі забраныя жалезнымі кратамі, пазіралі на прахожых насцярожана i задзірліва. Яшчэ на пастаялым двары Еўка даведалася, што Гальшка зноў выйшла замуж, але жыве яна асобна ад мужа, нягледзячы на загад караля.

Пані Беата сустрэла яе непрыветна.

— У мяне i сваіх клопатаў досыць,— заявіла з гневам.— А бацька твой ухвалы дастойны за цвёрдасць. Я не магу яго пераконваць, каб адпусціў цябе ў арьшнства, хаця многія нашы сваякі г а то вы надзець човую скуру i пяяць па-новаму. Не! Да таго ж — ці ён не чалавек слова? Ці ён не шляхціч!

Затое Гальшка сутрэла Еўку з нечаканай радасцю. Яна кінулася ёй на шыю, на вялікі гнеў мацеры, i, нягледзячы на той гнеў, настаяла, каб Еўка засталася з імі ў Варшаве, пры двары.

— Мамусю, як жа> адпраўляць яе да тых барбараў? — лашчылася яна да маці.— Што ёй там рабіць? Сум на без яе, бо наша Альжбета заікаецца амаль на кожным слове. А мне так даўно хацелася паслухаць пра Баву, кнігу толькі што пераклалі з нейкай там сербскай! Альжбета дрэнна чытае па-беларусінску, нават латынь i тую як след не асвоіць! Я загадала перапісаць для сябе «Баву».

Альжбета i сапраўды, нібы знарок, запіналася, доўга ўчытвалася ў словы, чым выводзіла з цярпешш Гальшку. Пасля таго як Еўка вызваліла дзяўчыну ад надаелых абавязкаў, яна ад радасці падарыла ёй сярэбрапую жукавіну — пярсцёнак.

— Панна так доўга не спіць, i мой Януш ніяк не можа дачакацца! — сказала яна. — Калі я стану тут непатрэбнай, я змагу выйсці замуж, бо бацька мой не надта хоча сварыцца з пані Беатай!

Баркулабіха таксама абрадавалася Еўцы.

— Няма смачнейшае вадзіцы, чым з роднае крыніцы,— сказала яна.— Нешта абрыдла мне па розных кутах цягацца. А на цябе гляну — свая, яно і лягчэй.

Яна надта здала за гэты час, ногі яе раздзьмула, яны сталі вялікія, як калоды. Скардзілася на жыццё.

— Толькі ляжаш — а тут то вады цукровай падай, то гарбаты. Наша па пі начамі дрэнна спіць, дый маладая таксама. Ну, як тут не будуць мучыць згрызоты, з такіх варункаў?