За морам Хвалынскім

Аглушаная, Еўка глядзела, як схаваўся ён за брамай, як работнікі доўга стукалі клямкаю, зачыняючы вароты. Бацька нешта пытаўся — яна не адгукалася. Пайшла ў пакой, дзе стаяла лава, на якой спалі яна i сястра, павалілася на сяннік, уткнулася тварам у свежую пошаўку i праляжала так паўночы без думак, амаль без дыхання. У галаве звінела, чорным каменнем перакатвалася гэтае «аман». I розныя думкі, адна за адной, мітусіліся ў разгарачанай галаве. Чаму? За што? Ёй жа — нічога не трэба. Толькі ўбачыцца! Толькі глянуць! А недзе апоўначы раптам новая з'явілася думка, — шкадаванне ахапіла ўсю яе істоту, гарачай хваляй разлілося па целе.

Гаварыў жа пан Завіша пра страшны шнар на ягоным твары! Можа, таму i не хоча Марцін яе бачыць? Можа, баіцца яе вачэй? I тады, устаўшы, пайшла яна ў пакой для гасцей i там, развёўшы вадою стары, ледзь не засохлы атрамант-чарніла, напісала колькі слоў i раніцай папрасіла завезці той ліст зноў у канцылярыю.

Колькі дзён прайшло — адказу не было. I тады зноў папрасіла яна ў бацькі каня і, узяўшы старую эканомку, паехала ў Нясвіж.

На гэты раз яна не пайшла ў замак, а, зайшоўшы ў касцёл, уступіла ў размову з жывапісцам, якога бачыла яшчэ ў першы прыезд. Гэта быў влох, i ён, пачуўшы гаворку па-латыні, узрадаваўся, як дзіця. Блытаючы русінскую i влошскую мовы, расказаў, што другі год жыве ў Нясвіжы, плацяць яму тут добра, але што блага — няма ў людзей той весялосці i адкрытасці, як у роднай Італіі. Можа, ад таго, што прырода тут суровая, людзі такія ж — негаваркія, замкнёныя. I жанчыны прыгожыя таксама глядзяць сурова, вось яна, беліссіма,— Ева, о Ева! паводзіць сябе як цывілізаваная жанчына, не баіцца загаварыць з бедным іншаземцам...

Паўгадзіны не прайшло, a Еўка ведала ўжо, што Джыаванні сябруе толькі з панам Марцінам, але i сяброўствам гэта ледзь назавеш. Пан Марцін таксама замкнёны, але душа ў яго залатая, i ён гаворыць таксама на італьянскай мове, а яшчэ — па-нямецку i па-польску. Хоча пан Марцін пайсці яшчэ ў духоўную семінарыю, староніцца жанчын, a дзеці яго, як ні дзіўна, слухаюцца. Увечары заўсёды прагульваецца адзін, ідзе вунь па той дарозе, таксама адзін, i хаця б узяў калі які кінжал, бо ў Нясвіжы многа прыезджых людзей, вунь якое будаўніцтва...

Упарта, нягледзячы на ўгаворы эканомкі, сядзела Еўка ў карчме, ела i слухала, як гавораць мужчыны i жанчыны аб налогах на піва i як знішчаюцца ўсе корчмы, што не пры гасцінцах, таму што часта заводзяцца ў ix падазроныя людзі. Выйшла адтуль толькі тады, калі закацілася сонца i на вуліцах пацішэла. А пасля хутка пашыбавала па адзінокай дарозе міма пасаджанага калісьці парку, туды, дзе дарога гублялася ў хмызняку, а яшчэ далей атулялі яе магутныя яліны.

— Бог з табой, мая паненка! Няхай заўтра заб'е мяне твой бацька, але я душа хрышчоная, не пайду нанач у лес! — сказала, хрысцячыся, эканомка i засталася непадалёку ад палаца, a Еўка хутка, нібыта хто яе гнаў, пайшла па дарозе. Увайшла ў лес i стала пад ялінаю, адчуваючы, як шалёна б'ецца сэрца. Адталы за доўгі, ужо амаль вясновы дзень лядок зноў падмёрз, яна баялася хадзіць, таму што ў сцішэлым лесе чуваць было далека — так далека, тнто, калі пачаў вухкаць сыч, рэха панеслася скрозь, ажно да самага палаца.