Доўгая дарога дадому

Увосень на дзевяностым годзе жыцьця ў вёсцы Ваўчо пад Вушачай памерла мама.

Апошнiя гады яе жыцьця, як i шмат якiх старых, былi азмрочаныя бытавой неўладкаванасьцю, псыхалягiчнай несумяшчальнасьцю. Дзе i з кiм жыць — яна вырашала шмат гадоў свае старасьцi, ды так i ня вырашыла. Вядома, найлепш было б жыць у сваёй хатцы, памерцi на сваiм ложку. Але ў свае хатцы яна адна жыць не магла. Праўда, непадалёк жыў яе сын, мой малодшы брат Мiкалай, можна б у яго. Але там была нявестка, зь якой маме было ня надта душэўна. Яе ж дачка, мая сястра Валя, пад той час выйшла ў спазьнелае замужжа за разьведзенага калгаснага мэханiзатара ў Ваўчо. Той мужык быў трохi шумнаватага нораву, да таго ж любiў выпiць, мама не магла да яго прывыкнуць. У горад да старэйшага сына яна не магла i паткнуцца — не хапала адвагi на старасьцi год. Мама за жыцьцё далей Вушачы нiдзе не была, нават у больнiцу нiкуды ня езьдзiла. Як зламала шыйку бядра, месяцы тры ляжала бяз доктара, пакуль не загаiлася само. Наогул калi хварэла, дык усё на хадзе, не кладучыся, пераборваючы хваробу бязь лекаў. Памятаю, у дзяцiнстве быў выпадак, калi яна захварэла на рожу твару. Бацька прывозiў фельчара, ды ён не памог. Тады спакутаваная мацi аднойчы кажа бацьку: звазi ты мяне да знахаркi. Бацька не пагаджаецца: што табе знахарка, калi не памог доктар? Але мацi дужа балiць, i неяк у сьнежны дзень бацька запрог у санi каня i яны паехалi. Мы засталiся дома чакаць. I вось адвячоркам вяртаюцца, я адразу пытаюся: «Ну як, мама, цi палепшала?». А яна спакойна гэтак адказвае: «Палепшала, сынок». I сапраўды, знахарка памагла, мама паправiлася. Але прыйшоў час, калi не памагае нiчога.

Мама пражыла шмат гадкоў i аднойчы неўпрыкмет адышла ўначы.

Альбер Камю свой апошнi раман прысьвяцiў мацi, якая не магла яго прачытаць з прычыны свае непiсьменнасьцi, што, аднак, ня зьменшыла яе гонару за выдатнага сына. Мая мама таксама не прачытала нiводнага радка з маiх твораў, i таксама праз сваю непiсьменнасьць. Бацька быў пiсьменны, але на той час, як сын пачаў друкавацца, нiчога чытаць ня мог, бо ня бачыў, а акуляраў ня меў. Прасiў каго пачытаць сынава апавяданьне, як сам калiсь чытаў малому «Гой» Мiхася Лынькова. Параўноўваў i казаў, што ў Лынькова было лепш — цiкавей.

Маму хавалi ў цёплы сонечны дзень бабiнага лета. Намесьнiк старшынi райвыканкаму даў аўтамабiль i нават арганiзаваў невялiчкi аркестрык. На такiя паховiны сышлося нямала народу. Труну павезьлi цераз Вушачу на бычкаўскiя могiлкi, дзе мама i лягла поруч з бацькам. Шкада, што болей там месца не засталося — далей яма. Брата Мiколу, як памёр летась, пахавалi на другiм канцы могiлак… Вельмi шмат цяжкога i нават беспрасьветнага зьвязана ў мяне з маёй малой радзiмай, куды, аднак, езьдзiў цi ня кожны год. Але пакуль жывыя былi бацькi. Як перасталi жыць, кожны раз, вяртаючыся адтуль, казаў сабе: «Ну, гэта апошнi раз, больш не паеду». Ды мiнаў час, наставала лета (цi вясна, цi восень) i ехаў зноў. I зноў казаў сабе: «Ну, гэта ўжо канчаткова апошнi». Дужа мала радасьцi набiраўся я там, а засмучэньня — звыш меры. Але ў тым, мабыць, i ёсьць горкая слодыч жыцьця… А можа, i яго натуральны сэнс.