За морам Хвалынскім

I бацька выйшаў не абы-як — у вышываным жупане, накрытым тонкай скурай, ботах з высокімі халявамі. Натапыраныя доўгія вусы зусім сівыя. I сястра Ганна, якая ўжо замуж была выдадзеная, але з-за смерці мужа вярнулася да маці, таксама выбегла прыбраная — у саяне зялёным люнскім, з шалікам адамашкавым гваздзіковым на галаве. Па гэтых прыкметах, а таксама па тым, як трымаліся з ёю родныя, зразумела Еўка, як высока с.тавяць яны тое, што дачка ix жыве не абы-дзе, a ў самой пані Астрожскай, у чыіх жылах цячэ кроў каралеўская. Горка ёй стала на душы — не ведаюць яны, што дачку ў тым Астрозе бізунамі секлі, што пані з ёю не гаворыць! Даведаўся б аб тым бацька — памёр бы, мусіць, ад сораму. «Але ж,— адразу падумалася ёй, — абое яны — i маці, i бацька — былі колісь пры Радзівілах, дык няўжо там не прывыклі да свавольства магнацкага?» А пасля зразумела, што бацька, доўгія гады жывучы сваім дваром, i сапраўды забыўся на ўсё, што закранала некалі гонар, i помніў толькі бляск забаў, свавольствы i ўцехі. I гэта сагравала яго ў самотнай старасці. Тое ж, што жыў ён цяпер ні ад кога не залежачы, забыты i богам, i Радзівіламі, поўніла яго гонарам, што — змог сам стаць на ногі, не зламаўся. А цяпер вось яна, дачка, перад суседзямі — такой жа шляхтай, як i ён,— дапамагае трымаць гонар. I ўжо, вядома, заўтра наладзяць у маёнтку баляванне, i прымусяць яе расказваць, расказваць, што там да чаго... Ведалі i тут, на Белай Pyci, аб прыгодах Гальшкі Астрожскай, гадалі-думалі, хто стане наступным мужам, i тое, што Еўка мае да таго хаця якое дачыненне, i на яе клала нейкі водбліск незвычайнасці, таямніцы.

Назаўтра сапраўды наехала шляхты — процьма. Прыехалі нават паны Завішы, а таксама Кітовічы — мноства паненак на выданні, усе вёрткія, цікаўныя, як векшы. I, на радасць маткі'і бацькі, змаглі яны суседзяў прыняць як мае быць. На стале былі не толькі свае, мясцовыя страны — дзічына, зайчаціна i вепрычына, густа, аж да звону ў вушах, пасыпаная перцам, тоўчаным мускатным арэхам i гваздзікамі, шчупакі i галаўні ўпечаныя, але i галяндзерскія селядцы, i гарчыца, i каша з дарагога рысу. Трайныя мяды, віно пілі пераважна мужчыны. Але i для жанчын, спецыяльна з самога Нясвіжу, з аптэкі, былі прывезеныя розныя салодкія прысмакі, стаяла некалькі галовак цукру, розныя варэнні. А яшчэ — i такое бачылі паны ўпершыню — на стале паставілі два гарбузы, напоўненыя замарожанай белай масай, з малінавым прысмакам. «Марожанае»,— ганарліва растлумачыла недасведчаным Ганна. Нават мужчыны пакаштавалі дзіўнае тое марожанае, але салодкае не надта спадабалася ім, i яны перайшлі на віно, жалудовую i гваздзіковую гарэлку.

I Еўка мусіла расказваць. Гаварыла яна складна i займальна — усе сядзелі як скамянелыя. Пра ўсё расказала — i як пана Сангушку на стайню валаклі, i як, сустрэўшы дачку пасля, пані Беата розныя надрабязнасці судовай справы аб тым здарэнні расказвала.