За морам Хвалынскім

— Ціха, дзіця, супыніся! — перапыніла яе Баркулабіха, якая адразу змоўкла, калі загаварыў Марцін,— не так гэта проста... Вось i мае бацькі ўзялі каталіцтва, адракліся ад нродкаў, таму што не было ім ходу. А так стаў бацька замкавым ураднікам пры двары, а мяне каралева Бона панi Беаце перадала, калі замуж выдавала. I я не шкадую. Не любіла я, прызнацца, двор каралеўскі. Мяне яе мосць каралева мужычкай клікала, бо ростам я ўрадзілася надта высокай, а мовы каралеўскай ніяк не магла вывучыць, бо, хаця бацька i стаў пры двары ўраднікам, маці мая, з простых шляхцічаў, па-свойму гаварыла i басанож пры гародзе хадзіць любіла. А брат цяпер бурмістр места Віленскага.

Размова перайшла на каралеву Бону. Загаварылі аб тым, што стары Жыгімонт ва ўсім слухаецца яе, i ад таго пры двары вялікая звада: каралева ыадта крэўкая дый сквапная. Пры народзе папракае яна мужа пасагам — пяццюдзесяццю тысячамі фларынаў, заплочанымі за яе. А горай за ўсё — нават палякаў называе яна дзікім, барбарынскім народам. Што ўжо казаць пра русінаў i Жмудзінаў!

Але Марцін уступіўся за Бону:

— Затое яна немцаў не любіць i супраць была, калі немку — Элізабету ў жонкі Сігізмунду Аўгусту сваталі! Ведае многа чаго i ў Влохію пасылае юнакоў вучыцца. I Мікола Гусоўскі ёй сваю паэму прысвяціў!

Але Баркулабіха, відаць, шкадуючы, што разгаварылася, а можа, i проста стаміўшыся, упарта замаўчала. Еўка ж амаль i не прыслухоўвалася, аб чым яны гаварылі — іншая, як бы незямная музыка была ў ёй, яна адчувала толькі, што ідзе побач з Марцінам, глядзіць на яго... І яшчэ дзівілася: два дні назад не ведала яго, не помніла аб хлопчыку з Нясвіжа, а сёння як быццам i жыць без яго не можа? Хіба такое можа быць? Адкуль усё бярэцца?!

Калі яны вярнуліся, музыкі ўжо скончылі сшшаць, i на двары было вольна, толькі валяліся напяровыя стужкі, якімі былі ўпрыгожаны інструменты. Гальшка сустрэла ix з незадаволенасцю:

— Сказала вам, каб пагулялі нямнога, а вы i радыя...

Голас задрыжаў, Баркулабіха кінулася яе суцяшаць, a Еўка i Марылька, вінаватыя, пачалі прыбіраць ля ложка раскіданае адзенне.

Даведаліся, што князь прыходзіў над дзверы, але не рашыўся ўвайсці, i гэта таксама расчуліла Гальшку. Яна ацаніла стрыманасць маладога Сангушкі, хваліла яго, дапытваючыся ў нянькі, ці падабаецца ён. Баркулабіха ківала галавою, толькі, калі маладая заснула, сама сабе прамармытала:

— Адвага альбо мёд п'ець, альбо кайданы трэць. Ой, чую нагоню. Не згодзядца паны, што инвеста не ім дасталася.

Еўка здрыганулася; неніта халоднае папаўзло па ёй, нібы адчуўшы цень бяды, што павісла над гэтым чысцеиькім, утульным пакоем з драўляным распяццем на па белепай с дине, над шырокім ложкам з пыншай нуховай коўдрай, над узорыстымі лавамі, на якіх яны рыхтаваліся снаць... I ноччу спалася ёй неспакойна, час ад часу спахоплівалася, уздрыгвала, гледзячы ў акно, дзе дрымотна свяціліся зоры. Баркулабіха, відаць, таксама не спала: яна падыходзіла да акна, шырокая, грузная, i ўсё ўглядалася ўдалячынь. Унізе, у канюшні, чмыхалі коні, рыпелі па двары чыесьці крокі, звякала жалеззе. Адна Гальшка хваравіта трызніла ў сне. Дый Марылька, прачнуўшыся ад крокаў Баркулабіхі, нешта сонна прамармытала i адразу ж заснула.