За морам Хвалынскім

— А вы ўсё такі ж смелы?

— Не,— прызнаўся Марцін, апускаючы вочы.— Цяпер мне i ў галаву не прыйдзе падыходзіць да вашай пані. Хаця я i з нобіляў, але занадта высока стаіць яе мосць. Праўда, я мог сказаць на гэта, што людзі роўныя, бог стварае ix аднолькавымі, i толькі лес распараджаецца, каб адзін быў у золаце i раскошы, a другі — ледзь валачыў ногі. Нашы паны не зважаюць на халопаў, лічаць ix за скаціну. Але час правучыць ix, час усё перайначыць...

Ён асекся, прымушана засмяяўся.

— Што я тлумлю вам галаву! Я рады, што ўбачыў вас, вы так пахарашэлі...

Еўка азірнулася навокал. У карчме было дымна ад каганцоў, разгарачаныя людзі нешта гаварылі, стукалі кулакамі па стале. Цяпер, калі ў зале не было маладой Гальшкі, там стала як свабадней.

— Што, калі мы з вамі пагуляем па двары? — прапанаваў Марцін.— Возьмем i вашу дзяўчыну, каб не было размоў.

Еўка няўпэўнена паціснула плячыма, азірнулася.

— Не, мне належыць усыпіць панну,— прашаптала яна.— Яна любіць, каб я на ноч чытала што-небудзь.

— Вы ведаеце грамату? — здзівіўся Марцін.

— Я чытаю на лаціне, на мове беларусінскай i на польскай, апроч таго, на нямецкай,— з гонарам адказала Еўка.— Зараз мы чытаем «Аповесць аб Троі», а раней — « Александрыю».

Марцін паглядзеў на яе з захапленнем.

— Дык вы i сюды ўзялі кнігі? — здзівіўся ён.

— Канешне. Кожны вечар я чытахо паненцы. Ой,— спахапілася Еўка,— яна ж, мусіць, чакае мяне!

Але Марцін ветліва, ды настойліва дамагаўся, каб яна, пасля таго як засне гаспадыня, выйшла ў агульную залу. Ён прасіў расказаць хаця трохі, што дз'еецца ў Княстве, гаварыў аб тым, што засумаваў па роднай зямлі. I Еўка згадзілася, паставіла, праўда, умову, каб Марылька неадменна была з імі.

На тым i пагадзіліся.

Баркулабіха, якая ўжо распранула Гальшку, сустрэла Еўку папрокамі:

— Што — пробу крычу — замуж хачу?

— Які там замуж, панна Ганна! — макам пыхнула Еўка.— Знаёмы сустрэўся. Мусіць, i панна помніць: у Нясвіжы, калі вы мяне толькі ўзялі ў двор, я палезла на дуб, ледзь не зляцела? А ён вас вучыў страляць...

— Помню! — аасмяялася Гальшка,— Але быў хлоп, а тут слынны пан, вучоны.

Еўка начала расказваць тое нямногае, аб чым перагаварыла за кароткія хвіліны. Села, разгарнула «Трою».

— Пачытай мне лепей вершы, на памяць,— раптам запатрабавала Гальшка.— Ну, тыя, влошскага паэта, пра Лаўру...

— Табе б, мая кветачка, паспаць лепей. Куды i як заўтра паскачаце? Невядома, куды ён пацягне цябе, маладзенчык гэткі! — загаварыла Баркулабіха.

— Маўчы, ён муж мне цяпер! — строга сказала Гальшка.

Ёй відавочна не спалася. Абапёршыся худзенькімі рукамі на вялікую падушку, яна думала пра нешта, i то спалоханая, то злагаднелая усмешка блукала па вуснах маладой жанчыны.

— Хоць бы морам плыць, абы ў хаце не быць! — не супакойвалася Баркулабіха. A калі Еўка, прачытаўшы колькі вершаў, ціха наклала кніжку і, пашаптаўшыся з Марылькай, хацела выслізнуць з пакоя, яна зноў узбурылася: