За морам Хвалынскім

— Яно-то праўда, што чалавек невучоны — як тапор нетачоны,— уздыхпула Баркулабіха.— Але калі ты нас сюды запрасіў, каб пра навуку разважаць, то гэта i сапраўды з ёю,— япа наказала на Еўку,— лепей будзе. Я адзін толькі Псалтыр ведаю — праўда, затое ад дошкі да дошкі.

— А скуль жа ў вас Псалтыр той? Ці не доктарам Скарынам друкаваны?

— Не ведаю, Псалтыр жа ад бацькі дастаўся,— прызналася Баркулабіха.— Бацька мой дужа грамаце быў навучаны i браты мае — усе ў доме. Мы ж са старадаўняй шляхты. I кніг у нас у доме было шмат, i дарагія яны,— што праўда, то праўда.

— Цяпер, калі наш Скарына бітыя кнігі пачаў выдаваць, яны намнога таннейшыя! — горача сказаў Марцін.— Я, калі ехаў праз Прагу, на яго магіле пабываў, i каралеўскі батанічны сад, дзе ён працаваў апошнім часам, наведаў. Ён жа ў брата пані Беаты служыў.

I ён пачаў расказваць пра Скарыну, пра друкарні i жыццё ў сўрапейскіх універсітэтах, асабліва ў Лейдэне, дзе пражыў колькі гадоў, дзякуючы стыпендыі Радзівілаў. Меўся вяртацца на радзіму i працаваць у Нясвіжы альбо Лоску, гаварыў пра антытрынітарыяў i кальвіністаў, пра падрабязнасці ix богаслужэнняў.

Гаварыў Марцін з захапленнем, маляўніча i жыва апісваючы розныя падзеі, часам гумарыстычныя. I трэба сказаць, што ўсе тры жанчыны, нават легкадумная Марылька, слухаді з цікавасцю. Еўка радавалася, што вочы хлопца найчасцей спыняліся на ёй, i, хаця апускала погляд, усё ж крадком цікавала за Марцінам. Як ён свабодна трымаецца, як паводзіць сябе — з годнасцю, але спакойна, як быццам не тры кнлівыя i спешчаныя абыходжаннем са знатнымі i зацнымі людзьмі жанчыны перад ім, а субяседнікі. Еўка падумала пра 'тое, што Марцін па знешнасці не надта ўступае i самому Сангушку, i гэтая думка прымусіла ўсё ў ёй затрапятаць. I сапраўды, не толькі вялікія грошы робяць чалавекам, але i талент. Ды i князь болей любіць ловы, танцы i вясёлыя вячэры, чымся навуку. Толькі сёння раніцай ён здаваўся Сапраўдным рыцарам, а цяпер нібы пацьмянеў! I яна ўсё не магла справіцца з гарачай хваляй шчасця, якая як залівала яе...

— А можа, пойдзем нагуляем па двары? — прапанавала яна, калі гаворка трохі змоўкла.

— Не, у мяне косці ныюць,— цяжка падымаючыся, сказала Баркулабіха.— А вам, паненкі, можна трохі i прагуляцца з такім зацным чалавекам. Толькі нядоўга! — літасціва дазволіла яна.

Яны выйшлі з карчмы, ціха пайшлі па вуліцы. Над вастраверхімі дамкамі паволі плыла журботная, празрыстая поўня, лёгкія цені скакалі наперадзе — там, дзе вуліца злівалася з цемрай. Прыветна чырванела ў хатах святло, у вокнах было шмат людзей, дзе-нідзе святло свечак асвятляла постаці жанчын, што сядзелі разам i пралі альбо сукалі кудзелю.

Зусім як у нас,— уздыхнула Марылька.— А мы ляцім некуды на злом галавы, замест таго каб быць дома!

Еўка ведала — да Марылькі надоечы сватаўся сын скарбніка, малады Яська, i лекар даў згоду. Але, нягледзячы на заручыны, Гальшка захацела, каб Марылька ехала — i застаўся самотным Яська, баючыся, што не дачакаецца цяпер з далёкіх краёў нарачонай... Сама Еўка наехала ахвотна: надта апрыкла ёй капрызная, непастаянная ў пачуццях, жорсткая ў нялітасці пані Беата. I зараз, ня~ гледзячы на няўпэўненасць i недавер да лёсу, яна адчувала незвычайную лёгкасць i замілаванне да ўсяго — да прыветных агеньчыкаў хат, да блакітнай лёгкасці снегу пад жаўтлявым святлом поўні, a галоўнае,— ад таго, што лес так нечакана падарыў ігэткую сустрэчу. Яна верыла, што сустрэліся яны недарзмна, i сэрца захлыналася ад светлай, якая бывае толькі ў маладосці, веры, што наперадзе чакае лепшае, што шчасце не абміне...