Доўгая дарога дадому

Пра пiсьменьнiцкiя зьезды ў Маскве можна ўспамiнаць доўга i шмат. Цi з нудой ад iхняй руцiны, цi, здаралася, i з захапленьнем ад некаторых сьмелых i разумных выступаў. Асаблiва падчас перабудовы, калi жалезна арганiзаваны СП пачаў прыкметна развальвацца. Але i тады партыя ўпарта трымала яго ва ўласных руках. Паспрабавалi рэфармаваць кiраўнiцтва, у праўленьне паўводзiлi нядаўна яшчэ адыёзных пiсьменьнiкаў. Кiраваць зьездам даручылi Юрыю Бондараву, аднаго разу нават мяне пасадзiлi за ганаровы стол прэзыдыума. Аляксандр Якаўлеў меў з намi спрыяльную гутарку ў кулуарах. Але i тады ў ЦК прадаўжаў сядзець Шаура i ягоны зямляк Сеўрук, якi пад той час зрабiў найвышэйшую для сябе кар’еру — кiраваў усесаюзнвiм галоўлiтам, практычна ажыцьцяўляючы цэнзуру над усёй савецкай лiтаратурай. Гэты ўчэпiста трымаўся за свае цэкоўскiя пасады нават пры Гарбачове i канчаткова рухнуў толькi тады, як рухнула партыя КПСС. Перабраўся ў гасьцiнную лукашэнкаўскую Беларусь, дзе i дагэтуль заняты сваёю звыклаю справай.

Недзе яшчэ ў брэжнеўскiя часы Масква нечакана для сябе знайшла дзiўнаватага аўтара зь яго ня меней дзiўнаватым творам пад назовам «Москва-Петушки». Прозьвiшча аўтара было Венiямiн Ярафееў283 або проста Венiчка, як яго з сымпатыяй клiкалi сябры i чытачы. Мне гэтую кнiжку даў пачытаць Адамовiч, якому яна дужа спадабалася, можа, з тае прычыны, што, не парываючы з гуманiзмам, несла ў сабе зачаткi будучага постмадэрну. Пасьля мы даведалiся, што аўтар працаваў на пракладцы газаправоду, быў дужа хворы i сябраваў з групай маскоўскiх лiтаратараў, якiя выдалi на той час скандальны «Метрополь». Аднойчы Адамовiч мяне зьдзiвiў, папытаўшыся ў тэлефоннай размове, што такое мэнiск? То быў не фiлялягiчны тэрмiн, i далёкi ад тэхнiкi Адамовiч не павiнны быў iм зацiкавiцца. Я ж прыпамятаў зь фiзiкi, што менiск — крывалiнейнае нацяжэньне паверхнi вадкасьцi. У наступнай размове высьветлiлася, што ў адным iнтэрв’ю, надрукаваным, здаецца, у «Литературной России», Венiчка вельмi прыхiльна адгукаўся пра нас з Адамовiчам i сказаў, што Адамовiчу налiў бы пры сустрэчы поўную шклянку, а Быкаву — нават з мэнiскам. Бедны алкаш Венiчка, мабыць, ня ведаў, што Адамовiч ня п’е, i тым павесялiў апошняга. А ўсё роўна ягоны маральны жэст быў куды болей прыемны для нас абодвух, чым iдэалягiчная пахвала якога-небудзь «лiтаратураведа ў штацкiм».