За морам Хвалынскім

— Дай пане божа, каб налога гэтая дабром скончылася, каб дзіця мае не мела гора!

Пад вечар пад'ехалі да Німбурга ў Чэхіі.

Змяркалася, кал i коні супыніліся каля карчмы Мысліка, самай багатай у горадзе. Маладыя шляхцічы Вялікага княства Літоўскага, адпраўляючыся за мяжу, заўсёды спыняліся тут, i таму карчомшчык добра разумеў мову беларусінаў, умеў гатаваць любімыя тамтэйшымі людзьмі стравы i меў музыканта, які спяваў іхнія песні. Прыезд маладога магната з прыгажуняй жонкай, якая таксама належала да найслаўнейшых родаў Княства i была адной з самых багатых нявест у Рэчы Паспалітай, падняў на ногі ўвесь гарадок. Пакуль карчомшчык разам з жонкай i сямейнымі рыхтаваў пакоі, рэзаў куранят i смажыў дзічыну, каля варот сабралася багата народу, які хацеў убачыць маладых людзей.

Еўка разам з Баркулабіхай i Марылькай пераапранула Гальшку, тая адразу ж прылегла на разьбяным шырокім ложку, раскінуўшы рукі. Каганцы цьмяна гарэлі, смуродзіла гарай.

— Учадзець можна тут! — моршчыла нос Марылька.

Еўка намыла твар, прычасалася, пырснула на сябе вадой, абтрэсла з сукні конскую поўсць i спусцілася ўніз.

Каля стала, адведзенага для прыезджых, ужо мітусіліся слугі, накрываючы ix абрусамі, ставячы алавяныя талеры, відэльцы i кубкі. Тут жа з важным выглядам стаяў Пятрок —лоўчы князя Змітрака, сачыў адным вокам за тым, як непадалёк, у ачагу, скварчэлі патэльні ca смажанінай, на ражнах тырчалі ўкормленыя тушкі качак, шчодра абсыпаныя перцам i сушанай зелянінай.

Хаця наўрад ці хто з прысутных задумваў супраць маладых нешта зламыснае, але ледзь не сорак гадоў панавання каралевы Боны зрабілі сваё: тыя, хто мог баяцца за сябе, у чужых мясцінах елі з перасцярогай. Вядома было, як пры двары пазбаўляліся ад непажаданых людзей, як атрута дапамагала там, дзе не дапамагала золата. Смерць магла прыйсці нечакана, нельга было ведаць загадзя, дзе шукаць перасцярогі. Сама каралева Барбара не пазбегла гневу Боны, i дарэмна шукалі Радзівілы, падкупляючы людзей, нейкія доказы віны каралевы — усё было пад поўным покрывай таемнасці i вонкавай прыстойнасці.

Чужаземныя тыя звычаі прынесла ў Княства i Польшчу жанчына з роду Сфорцаў. Нечаканы ўдар мяча ў цемнаце, нож у спіну, атрута ў духмяных пальчатках ці сукнях, падораных пры ўсіх... Сам кароль Сігізмунд Аўгуст баяўся маці, асабліва пасля смерці другой жонкі. Ненавідзеў яе. A некалі, у ранняй маладосці, лічыў разумнейшай i прыгажэйшай жанчыпай на зямлі, клапатлівай маці, памяркоўнай гасударыняй. Праўда, прыхільнікі каралевы Боны шанталіся, што яшчэ з часоў Ягайлы i Ядвігі на стол у спецыяльным футарале ставіўся цмокавы язык супраць труцізны, але ўсе сыходзіліся ў адным — што ніколі боязь быць атручаным у застоллі не была такой моцнай, як у сёлетнія часы.

Пятрок з асаблівай радасцю прывітаў Еўку — яшчэ з даўціх наездаў князя ў замак прыглянулася яму ружовашчокая, з глыбокім поглядам цёмна-сініх вачэй i доўгай русявай касой дзяўчына. Еўка адказала на прывітанне стрымана. Надышла, паставіла на стол вялікую талерку з цукеркамі, якія ўзялі з сабой з замка. Астрожскі аптэкар Вол Фларыянчык гатаваў ix адменна: з цукру i цынамону, дадаючы райскіх зярнятак i індыйскага перцу, а зверху абгортваў пазалочанымі паперкамі. Еўка паставіла на стол i драўляны гарнец з павідлам — ад яго пранёсся вакол свежы пах імбіру. Цукеркі былі нябачаным ласункам і. каштавалі надзвычай дорага.