За морам Хвалынскім

Пасля госць разгаварыўся.

— Галоўны еўнух атрымаў вялікі падарунак, каб прасіць у эміра тваё месца для свайго родзіча. І праўда, падумай сам — ты жывеш тут, у палацы, ужо тры гады, а не падліпала i не гнешся ні перад кім. Двойчы я адстойваў цябе, але ж са мною таксама можа ўсякае здарыцца... У палацах няма справядлівасці, я нядаўна прагневаў уладара i ад ката выратаваўся цудам.

Ён прагна выпіў піялу, пасля другую.

— Што ж мне рабіць, куды ісці? A бібліятэка. - напачатку ажно разгубіўся Алекса.

— У прыюце для састарэлых ёсць месца наглядныка. Праўда, гэтае месца — месца тугі i гора, а тваё сэрца ўсё болей становіцца падобным да воску, але ж затое там далека ад прыдворных i ад горада няблізка... А галоўнае — там жыве мой далёкі родзіч, чалавек смірны i богабаязны, але ён умее паводзіць сябе з вышэйшымі адпаведна... Пакуль не насціг цябе гнеў эміра — a галоўны еўнух умее выклікаць той гнеў, i дастаткова паламанай кветкі, дажджу, таго, што любімая наложніца чхнула... Аль-Іса, сябра мой, ідзі ў прыют! Я дапамагу табе атрымаць званне табіба-лекара.

— Але... грошы? Я толькі пачаў ix збіраць, а званне табіба каштуе нямала,— разгублена казаў Алекса, ды Саміні перабіў яго:

— Я дам ix табе... А ты пасля, калі разбагацееш, аддасі...

— Што ты надумаў? — ціха занытаў Алекса, гледзячы ва ўпор на сябра. Толькі цяпер ён заўважыў, як пастарэў, азыз Саміні. Ён шмат п'е, у хмелю маўчыць i зацята думае аб не чым.

— Не пытайся.— Саміні востра глянуў у вочы Алексу, махнуў рукою, працытаваў:

З-за сыноў смуткуе той, хто мае сыноў.

Той, хто мае кароў, плача з-за кароў.

Прыхільнасці прыносяць людзям адно гора.

Толькі той не смуткуе, хто ні да чаго не прывязаны.

— Бачыш — царствы рассыпаліся, пяскамі замяло камяні, а словы жывыя, i памруць яны, калі памрэ аношні чалавек,— Саміні расчырванеўся, разгаварыўся. Такім гаваркім быў ён упершыню.

— У мяне няма дзяцей, мае жонкі бясплодныя, як зямля ў пустыні,— паскардзіўся.— Я доўга думаў, за што такая няміласць лёсу. А аднойчы прыйшла думка — можа, таму, што вялікі Алах не хоча, каб чалавек сваёй мудрасцю набліжаўся да яго? Ён уклаў у мяне розум, даў галаву i вочы, якія бачаць многае з таго, што не бачаць іншыя... Людзі захаиляюцца мною, але наш уладар стаміўся ад мяне, хоча, каб кожнае слова яго прымалася нібы прароцтва... I я, я сам ужо хачу, каб мае вочы i мой язык былі такімі ж, як у навакольных, што крычаць i славяць ягоную мудрасць. Але яны, мае вочы, відаць, выдаюць мяне, бо колькі разоў, сустрэўшыся са мной позіркам, ён цьмянеў i адварочваўся! Што мне рабіць?!

Тым разам яны заседзеліся да раніцы. А праз нейкі час Алекса перайшоў у прыют састарэлых, што знаходзіўся за горадам.

Перавёа няхітры скарб, забраў Айдзін i Заміру.

У бібліятэку ён усё ж прыходзіў Саміні вымаліў гэтую літасць у эміра. Так цягнулася яшчэ два гады.

Але аднойчы, прыйшоўшы як звычайна да дзвярэй кнігасховішча, Алекса ўбачыў у кустах спалоханага Расула, былога свайго памочніка.