Światy braci Strugackich - Czas uczniów

— Więc rozumie pan, że jedyna realna różnica między człowiekiem i androidem to wyposażenie androidów w D-odpowiedzi?

— A my mamy D-odpowiedź?

— Nie. Pan przecież nie jest stworzony przez ludzi.

— Stworzony, sądzi pan?

— Stworzony, zmodyfikowany… Na przykład skąd się bierze ten nieludzki spokój, Popów?

— Z Boecjusza.

— Ta sugestia zasługuje na rozważenie. Ale tylko pan zna Boecjusza. Tymczasem wszyscy uwolnieni przez nas mają żelazne nerwy. Ani jeden normalny człowiek nie wytrzyma tortury ciemności i niepewności. Wszyscy jesteście zahartowanymi żołnierzykami.

Przypomniałem sobie Wadima, ale nie zamierzałem tego korygować.

— Tak więc jest zupełnie jasne, że zostaliście stworzeni i zgrupowani w jednym miejscu w bardzo konkretnym celu. Musimy tylko wyjaśnić, jaki to cel.

— I?

— Myślę, że się nam udało. Tak samo, jak określić, kto to zrobił.

— Podzieli się pan tą wiedzą?

— Oczywiście. Trochę później. Chcę, żeby pan sam do tego doszedł. To pewniejsze, nieprawdaż?

— Mnie jest wszystko jedno. Wiem, że w taki sposób można człowiekowi wcisnąć wszystko, po prostu dobierając fakty. Wtedy nawet nie trzeba ich przekręcać.

— Lecz mimo to… chcę być nieco bardziej przekonujący.

— Może chce pan siebie przekonać?

Rozległ się dziwny dźwięk. Jeden ze stojących za plecami Merłina przykrył usta dłonią. Wyglądało na to, że powiedziałem coś śmiesznego. Merlin nie odwrócił się.

— Pamięta pan dekadę od dwa tysiące trzydziestego do dwa tysiące czterdziestego?

— Tylko z książek.

— Oczywiście. Zauważył pan jakieś anomalie?

— Oczywiście. I to jakie.

Anomalie były. Na początku dekady: płonące po całym świecie małe wojny, zarzewia wielkiej wojny (czy jak określił Stworzenicki — „światowego pożaru torfowego”), zniszczenia, głód, miliony uciekinierów; na końcu: spokój, dobrobyt, wszechobecna miłość i wzajemne ustępowanie („Ależ nie, pan pierwszy!”). Bez żadnych widocznych przyczyn. Samo z siebie. Na skinienie. Czarodziejski deszcz. I najśmieszniejsze, że wszyscy odebrali to jako rzecz normalną i zrozumiałą. Opamiętaliśmy się. Pojęliśmy, zrozumieliśmy… Wpadły mi w ręce tylko dwie prace, w których nieśmiało, jakby to było coś nieprzyzwoitego, zadawano pytanie: A właściwie dlaczego? Ale autorzy natychmiast cofali się, przypominali, że istnieje coś takiego jak „ludzki zdrowy rozsądek”, „instynkt zachowania rozumu” i coś jeszcze. Poza tym nie było w literaturze pięknej żadnych utworów dotyczących ostatnich wojen. Zapomniano o nich błyskawicznie i całkowicie, tylko liczne żołnierskie pomniki stały nad podtopionymi okopami jak oznaki przyznania się do grzechu niepamięci. Straszna przeszłość była zapominana jak zły sen. Dzieci lat pięćdziesiątych już nie mogły sobie wyobrazić innego życia jak to nie ustające święto, które urządzili im dorośli. W ich wyobraźni wojna z Hitlerem skończyła się pewnie tuż przed Kotłem Eufratu, wielkim transsaharyjskim marszem Schwarzenberga czy bitwą o Dardanele…

— Podejrzewam, że pan już wie, co się wtedy stało — wolno powiedział Merlin.

— Brakuje mi danych — odparłem.

— Ach tak… No, tego należało oczekiwać. Ale czy wszechwiedza oduczyła pana dochodzenia do samodzielnych wniosków?

— Nauczyła mnie ostrożności w stosunku do podobnych wniosków. Domyślam się, co pan ma na myśli. Ale dwie pierwsze prace Bleszkowicza pojawiły się dopiero w pięćdziesiątym piątym.

— Rozumiem. Nie może się pan wyrwać ze sfery wyobrażeń, do których pan przywykł. Bleszkowicz nie ma tu nic do rzeczy. Pozwolono mu tylko ogłosić to, co i tak wyłaziło spod koca.

— Tak — powiedziałem.

— Orbitalne hipnopromienniki stworzono w trzydziestym drugim, a uruchomiono w trzydziestym trzecim. Nie przypomina pan sobie niczego charakterystycznego?

— Choroba Arnolda?

— Dokładnie! Chorobliwa apatia, apatia dolorosa epidemica. Pierwsze militarne zastosowanie hipnopromienników. W następnym roku odbyło się tajne spotkanie wszystkich pracujących nad tym rodzajem broni stron, swego rodzaju podziemna konferencja pokojowa, na której postanowiono zaprogramować wszelkie urządzenia w określony sposób.

— Tak zaczęła się nowa era… — Nie udała mi się pytająca intonacja. Merlin miał rację. W mojej biednej głowie odbywała się weryfikacja jego informacji i okazywało się, że wszystko pasuje.

— Tak zaczęła się nowa era — zgodził się. — Grupa spiskowców utworzyła jakby wszechświatowy rząd. Potem starała się pozostawać w cieniu…

— „Mahatmowie Zachodu”, o których wspominał Schwab, to oni?

— Nie wiem, o czym pan mówi. Kto to jest Schwab?

— Gunter Schwab, wiedeński ekspozycjonista. Najważniejsza praca: Z połowy drogi do raju. Umarł w pięćdziesiątym dziewiątym. Całkowity rozpad świadomości.

— Przy okazji: jaka była dynamika zachorowań psychicznych w dwudziestym pierwszym wieku?