Воляй абраны. Дамова на спакусу
- Автор: Бароўскі Анатоль
- Год: 2012
- Язык: белорусский
- Жанр: Современная русская и зарубежная проза
Электронная книга - «Воляй абраны. Дамова на спакусу». Краткое содержание книги:
Не хутка прыйшоў у сябе...
А, апрытомнещшы, глядзеў безуважна на шэрую, выцвілую столь, і ў яго не нараджалася ніякіх думак і жаданняў. Нават пісаць ці дыктаваць сваёй чарнабрыўцы чарговы ліст.
Ён прымружыў вочы, глыбака ўздыхнуў.
Боль ва ўсім целе. Але найбольш балела галава, ванітавала...
...Нічога кепскага не падазраючы, Вітальд Парфіяновіч, накіроўваўся ў Пецярбург. На душы ніякай трывогі, адно насцярожанасць не пакідала яго ўвесь час, прымушала прыслухоўвацца да кожнага голасу, прыглядвацца імгова да кожнага чалавека, які ўзнікаў перад ім.
Ён ганарыўся тым, што ў сярэдзіне верасня, пазнаёміўся з цікавым і незвычайным чалавекам – Кастусём Каліноўскім, пра якога шмат чуў ад іншых. А тады з Мінску прыехаў камісар Мінскага ваяводства Міхаіл Аскерка. Ён жа, Вітальд, прыехаў з Кіева, дзе вучыўся ва ўніверсітэце.
У той жа дзень Міхаіл разам з ім завіталі на патаемную кватэру Ямантаў, дзе і пазнаёміўся з кіраўніком паўстання.
– Ці гатовы вы паслужыць нашай справе, грамадзянін Вітальд? Зваротам “грамадзянін” мы карыстаемся заўсёды, у якім бачым і адчуваем сваіх.
– Гатоў, грамадзянін Канстанцін Каліноўскі! У Кіеве я належу да тайнага гуртка, і мы робім усё, каб далучыцца і прыняць удзел у паўстанні супраць маскоўскага панавання.
– Ці магу я вам давяраць так, як самому сабе? Вам аднаму я адкрыў сваё прозвішча. Гэта накладае на вас патроеную адказнасць. Калі, не дай Божа, вы пападзеце ў лапы жандармаў, ці хопіць у вас стойкасці маўчаць і не выдаць тайну?
Вітальд па-вайсковаму выструніўся:
– Жыццё аддам за вас і за ідэі паўстання!
Каліноўскі падышоў да шафкі, высунуў шуфлядку, дастаў адтуль пакет.
– Вось вам першае заданне. Вы павінны з’ездзіць ў Пецярбург. Даручаю вам даставіць па ўказаным адрасе і ўказаным прозвішчы мінскім паўстанцам грошы і пашпарты.
Семнаццатага верасня яны разам з Аскеркам пакінулі Вільню.
Заданне было няцяжкім. Ён хутка адшукаў людзей, уручыў ім грошы і дакументы, справіўся яшчэ з некаторымі, ужо асабістымі клопатамі, і праз дзень пачаў збірацца назад у Вільню.
Вярнуўся з Пецярбурга праз тыдзень – дваццаць чацвёртага верасня. Адразу накіраваўся на кватэру Ямантаў. Каліноўскі знаходзіўся на месцы – сядзеў у сваім пакойчыку і пісаў чарговую пракламацыю.
Абрадваўся, калі ўбачыў Вітальда. Распытаў пра паездку, удакладніў дэталі. Вітальд аддаў яму паперы, якія перадалі паўстанцы. Гаварылі мо больш гадзіны.
– Другое заданне табе, грамадзянін Вітальд. Прызначаю цябе камісарам Магілёўскага ваяводства.
– Што рабіць трэба, грамадзянін Канстанцін?
– Неабходна найперш збіраць подпісы пад контрадрасамі, а для гэтага вось табе аб’ява жонда, у якой і ўказваецца пра тое ж. Там жа і заклік да патрыётаў.
Студзень выдаўся марозны, віхурны. Пашкадаваў, што не апрануў пад спод чаго цяплейшага, – пачыналі прабіраць дрыжыкі.
Бабруйск сустрэў яго такім жа холадам і марозам. Рашыў пераначаваць у якой гасцініцы.
Калі ж падышоў да дзвярэй прыватнай гасцініцы, да яго падышлі жандармы.
– Парафіяновіч? – прыгледзеўся да яго жандарм.
Вітальд маўчаў, не кажучы ні слова. Ад страху ў яго акамянеў язык. А жандармы, болей нічога не ўдакладняючы, скруцілі яму рукі.
“Усё, прапаў... – падумаў з роспаччу. – Вось табе і далучыўся да паўстанцаў, вось табе і паспрыяў агульнай справе...”
І пашкадаваў ужо, што ехаў неасцярожна.
У Бабруйску ў яго ні пра што не пыталіся.
Праз дзень прывезлі ў Менск.
Вёў допыт жандарскі палкоўнік Лосеў. Чамусьці ўсміхаўся ўвесь час, як радаваўся, што перад ім арыштаваны.
– Такой молодой, а уже государственный преступник, – гаварыў, наліваючы сабе ў шклянку гарбату – грэўся, мусіць, і яго даймаў холад. – И на виселицу готов отправиться, и расстреляным быть... Орёл!
А потым, імгова перамяніўшыся ў твары, вырачыўшы вочы, злосна і затоена спытаў:
– Хочешь на виселицу?!?
Ён не мог пашавяліць языком, таму адмоўна пакруціў галавой.
– Можешь избежать петли, если сейчас же, в сию минуту скажешь нам, где находится в Вильно Калиновский? Какой у него псевдоним? Под чьей фамилией он скрывается? Ну?!?
– Ві... Вітажэнец. Пражывае на Святаянскай вуліцы – у Святаянскіх мурах...
Праз некалькі хвілінаў у Вільню Мураўёву паляцела шыфраваная тэлеграма.
Вечарам, а дзевятай гадзіне, у генерал-губернатарскім палацы тэлеграму атрымалі і прыйшлі ў замяшанне: чаму не паведаміў яшчэ і пра нумар кватэры. Віленскі паліцмайстар палкоўнік Саранчоў, узмакрэлы, узбуджаны, асабіста праглядае дамавую кнігу, і не можа знайсці прозвішча Вітажэнца.