Воляй абраны. Дамова на спакусу
- Автор: Бароўскі Анатоль
- Год: 2012
- Язык: белорусский
- Жанр: Современная русская и зарубежная проза
Электронная книга - «Воляй абраны. Дамова на спакусу». Краткое содержание книги:
Палкоўнік Шалгуноў разгарнуў “Дело Особой следственной комиссии о политическом преступнике Викентии-Константине Калиновском”.
– Так и запишем для начала – преступник называет себя Витоженцем. Вы настаиваете на этом?
– Так, я – Вітажэнец. Займаюся распрацоўкай матэрыялаў «Гістарычных характараў славянскіх народнасцей”.
Старшыня камісіі са здзеклівай усмешкай паглядзеў на вязня.
…У дзверы нехта пастукаў.
Людвіка адразу вызначыла, што постук належаў не мужчыне. Тады – каму? У каго з’явілася пільная справа да яе?
Падышла да дзвярэй, прыслухалася.
– Адчыніце, цётачка Людвіка! Гэта я – Караліна.
“Божачка ты мой! – маўкліва ўсклікнула Радзевіч. – Што за новае няшчасце?”
Караліна хутка зайшла ў прачыненыя дзверы.
Абняліся, прытуліліся адно да аднаго.
– Развітацца я прыйшла. Мо ўжо ніколі і не ўбачымся…
– Чаму ж так сумна, Каралінка? Не трэба так казаць, золатца маё…
Дзяўчына заплакала, зноў прытулілася да пляча жанчыны.
– Прыду дадому, а там мяне жандары чакаюць… Я ведаю пра тое. Але нікуды і ўцячы не магу, бо ўсё роўна зловяць. Яны будуць пытацца ў мяне пра дыктатара, а я ім нічога не скажу…
– Ведаю, Караліна, ведаю, што не скажаш… Ты – мужная дзяўчына.
– Прызнацца хачу вам, цётачка Караліна… Кахаю я вельмі яго. Але я нават не маю права імя яго прамаўляць. Ведаю, што яго сэрца належыць другой, але нічога з сабой парабіць не магу…
– Ведаю, што мяне чакае Сібір, ведаю, што выйду я замуж за паляка Саковіча, што нараджу яму дачку Алёну… Але перад маімі вачыма заўсёды будзе стаяць ён. Даруйце мне, цётачка, за мае прызнанні. Мне цяжка трымаць іх у душы.
– Дзякую за давер, дзяўчынка мая! Мо ў мяне пераначуеш, Кароля?
Дзяўчына адмоўна пакруціла галавой:
– Ой, не, нельга мне падвяргаць вас і вашую сям’ю рызыцы. Можа, яны сочаць за мной і ведаюць, да каго я пайшла. Так што я і так затрымалася, цётачка Людвіка! Бывайце, я пабягу!
Людвіка абняла яе за плечы, паглядзела ў мокрыя вочы, адчула, што і яна вось-вось заплача, прашаптала:
– Няхай беражэ цябе Езус Хрыстус…
– Во што яшчэ, цётачка. Мусіць, я вінавата ў адным недаглядзе. Прызнацца хачу. Ён даверыў мне зберагчы дакументы арганізацыі… Перад самым прыходам жандармаў я зайшла ў кватэру, дзе кватараваў Вітажэнец. Кинулася да тайника, а там – пуста. Няўжо шпікі апярэдзілі мяне і яны іх знайшлі? Дараваць сабе таго не магу, я ж не выканала галоўную просьбу і заданне…
– Адразу супакоіць цябе хачу, Каралінка. Твае хваляванні дарэмныя.
– Чаму – дарэмныя? – не разумела Яцына.
– Таму, што тыя дакументы, пра якія ты гаворыш, не папалі ў рукі жандармаў. Калі той раніцай пастукалі да мяне ў дзверы і сказалі, што зграя жандармаў уварвалася ў бацькоўскі дом, я кінулася адразу туды. Вобыск рабілі пільны. Перавярнулі ўсё ў хаце. Арыштавалі ўсіх, хто ў ёй быў – брата Юзафа. Забралі бацьку і маці, якія мелі сталы ўзрост, якіх паважалі ў горадзе. Тры сястры забралі – Марыю, Алену і Схаластыку, малалетку. Нават служанку Карусю не прамінулі, і яе зрабілі вінаватай… Тады ж і арыштавалі яго, Кастуся… Усё ішло добра, ды здрада Парфіяновіча…
– Ведаю пра здраду. Нечакана для ўсіх…
– Дык вось… Калі апусцела хата, я рашыла праверыць ноччу тайнік, пра які мне сказаў Вікенцій… Дастала пячатку Народнага ўрада. Так што ніякай памылкі ты не дапусціла. За што табе шчыра дзякуе дыктатар.
Загарэліся шчасцем і радасцю вочы дзяўчыны:
– Вы… вы бачыліся з ім, цётачка?
Людвіка Радзевіч моўчкі і з лёгкай усмешкай пахітала галавой:
– Не я, а Ядвіга Макрыцкая. Сына яе асудзілі на смерць, а ён, пераапранушыся ў чужое адзенне, збег з Пецярбурга…
Нейкі момант маўчалі. Караліна прысела на табурэцік і тут жа паднялася:
– Пара мне, пара, цётачка! Як хораша, што я завітала да вас.
Яна тройчы пацалавала жанчыну і хуценька вышмыгнула за дзверы.
……………………………………………………………
– Продолжим, господа! – Шалгуноў абвёў усіх позіркам, як быццам правяраў, ці ўсе знаходзіліся на сваіх месцах. – Вопрос к последственному – ваша фамилия, имя, отчество?
Каліноўскі сядзеў на табурэтцы насупраць Шалгунова, глядзеў сабе пад ногі.
– Я пра гэта вам казаў – Ігнацій Вітажэнец.
– Хорошо. К какому сословию принадлежите? По вашей одежонке сразу видно, что вы не из бедняков. Фамилия, имя, отчество…
– Вітажэнец. Ігнацій. Скончыў віленскую гімназію, універсітэт скончыць не паспеў, на вялікі жаль. У польскай арганізацыі не прымаў удзел, але чуў пра такую. Мінулым летам мяне захапіла бандыцкая шайка Віславуха, але я ў кастрычніку збег ад іх. Вярнуўся ў Вільню. У былых універсітэцкіх мурах наняў за невялікія грошы кватэру, каб весці працу. А я займаўся распрацоўкай і даследваннем матэрыялаў славянскіх народаў – гістарычны аспект. Я веру, што вы дасканала ва ўсім рабярэцеся і адпусціце мяне на свабоду. Памыляцца могуць усе, у тым ліку і жандармы.