Уладар Пярсьцёнкаў: Дзьве вежы

Гэткую моц уклаў Саруман у прамову, што аніхто з слухачоў не застаўся абыякавым. Але на гэты раз чары ўзьдзейнічалі цалкам па-іншаму. Усе пачулі нястрогі папрок добрага караля свайму схільнаму да памылак, але ж горача любімаму набліжанаму прыдворнаму. Але якімі ж далёкімі ад астатніх падаліся гэтыя два! Усе слухалі прамову, не прызначаную для іх, быццам расьпешчаныя дзеці ці неразумныя служкі, што неспадзявана засталі старэйшых і правадыроў за неспасьцігальнай для прасьцякоў размовай. Слухалі й дзівіліся, што значаць тыя словы ў іхнім лёсе. Так, гэтыя два былі высакароднейшыя, уладарнейшыя, мудрэйшыя. Не, яны абавязкова паразумеюцца. Гэндальф падымецца ў Ортанк, без усялякага сумневу, каб там абмяркоўваць вышнія, неспасьціжныя рэчы. Дзьверы зачыняцца, і астатнія пачакаюць, пакуль на іх узгадаюць ды пры значаць ім працу альбо пакараньне. Нават у Тэядэнавым розуме ўзьнік цень падозраньня: "Няўжо ён здрадзіць нам? Пойдзе – на агульную пагібель?"

Гэндальф засьмяяўся – і чары разьвеяліся, як дым па ветры.

– Эх, Саруман, – вымавіў ён, яшчэ сьмеючыся, – ня тое ты абраў. Табе варта было стаць каралеўскім блазнам і зарабляць на хлеб і пярэстыя лахманы, цьвелячы з каралеўскіх міністраў. Вох, бацюхны! – ён прыпыніўся, зноў засьмяяўшыся. – Мы паразумеемся! Баюся, я па-за тваім разуменьнем. Але ж цябе, Саруман, я разумею надта добра. Я памятаю й твае аргумэнты, і твае дзеі лепей, чым ты лічыш. Калі апошні раз наведваў цябе, ты быў турэмшчыкам Мордару. Туды ты плянаваў выправіць мяне. Не, калі госьць уцёк праз дах, дык двойчы падумае, ці вяртацца празь дзьверы. Наўрад я падымуся да цябе. Але ж паслухай, Саруман, у апошні раз! Магчыма, ты спусьцісься да мяне? Ізенградак апынуўся не такім моцным, якім зрабілі яго твае надзея й прыдумка. Можа, паспадзяесься на што іншае? Мо лепей было б забыцца старое на пэўны час? Павярнуцца да новага? Падумай добра, Саруман! Ці спусьцісься ты да мяне?

Саруманаў твар азмрочыўся, а тады сьмяротна пабялеў. Зноў ня справіўся з сабою, на кароткі час не схаваў адчай сумневаў: агідна было заставацца ў сховішчы й страшна пакідаць яго. Ён завагаўся на імгненьне – і ўсе стаілі дыханьне. Тады загаварыў, і голас ягоны патыхаў пранізьлівым холадам. Пыха й нянавісьць перамаглі.

– Ці спушчуся я? – перадражніў ён. – Ці выходзіць бяззбройны да бандытаў перад дзьвярыма? Мне й адсюль цябе добра чуваць, Гэндальфе. Я ня дурань, і табе, Гэндальфе, я не давяраю. Твае дзікія лясныя пачвары не стаяць на маіх лесьвіцах, але я ведаю, дзе яны хаваюцца, пакорлівыя тваёй волі.

– Здраднікі заўжды недаверлівыя, – стомлена ўздыхнуў Гэндальф. – Табе няма патрэбы баяцца за сваю скуру. Я не заб'ю цябе, не пашкоджу табе. Ты паверыў бы, калі б насамрэч разумеў мяне. У мяне ёсьць моц, каб абараніць цябе. Я даю табе апошні шанец. Ты можаш пакінуць Ортанк вольным – калі сам абярэш тое.