Trzej muszkieterowie

— Powiedz no, panie gospodarzu — wtrącił d’Artagnan — gdzie jest koń Atosa?

— W stajni.

— Ile jest wart?

— Co najwyżej pięćdziesiąt pistoli.

— Wart jest osiemdziesiąt; weź go sobie i niech na tym będzie koniec.

— Jak to, sprzedajesz mego konia, mego Bajazyta? — rzekł Atos. — A na czym pojadę na wojnę, na Grimaudzie?

— Przyprowadziłem ci innego — rzekł d’Artagnan.

— Innego?

— Wspaniałego konia! — zawołał gospodarz.

— Jeśli więc mam innego, piękniejszego i młodszego, zabierz go sobie i daj mi pić.

— Jakie wino mam podać? — zapytał gospodarz, całkiem już rozpogodzony.

— To, co stoi w głębi, przy deskach; zostało jeszcze dwadzieścia pięć butelek, wszystkie inne się potłukły, kiedy upadłem. Podaj nam sześć.

— Ależ to piorun nie człowiek! — rzekł gospodarz do siebie — jeśli zostanie tu jeszcze dwa tygodnie i zapłaci za wszystko, co wypije, powetuję sobie straty.

— I nie zapomnij — dodał d’Artagnan — posłać cztery butelki tego samego wina tym panom Anglikom.

— A teraz — rzekł Atos — kiedy czekamy na wino, opowiedz mi, d’Artagnanie, co się dzieje z resztą naszych przyjaciół!

D’Artagnan opowiedział mu, jak znalazł Portosa w łóżku ze zwichniętym kolanem, a Aramisa przy stole między dwoma teologami. Kiedy kończył, wszedł gospodarz z butelkami i szynką, która na szczęście dla niego nie znajdowała się w piwnicy.

— Dobrze — powiedział Atos napełniając szklanki — pijmy za zdrowie Portowa i Aramisa; ale co tobie, mój przyjacielu? Masz smutną minę.

— Niestety — rzekł d’Artagnan — jestem najnieszczęśliwszy z nas wszystkich!

— Ty jesteś nieszczęśliwy, d’Artagnanie! — rzekł Atos. — Jakże to, jakim sposobem? Opowiedz mi.

— Potem — odparł d’Artagnan.

— Potem! A dlaczego potem? Myślisz może, że jestem pijany, d’Artagnanie? Zapamiętaj sobie: nigdy nie mam jaśniej w głowie niż wówczas, gdy wypiję wina. Mówże, zamieniam się cały w słuch.

D’Artagnan opowiedział mu swoją przygodę z panią Bonacieux. Atos słuchał z największym spokojem, a kiedy d’Artagnan skończył, rzekł:

— Wszystko to tylko marność, marność, powiadam!

Było to ulubione słowo Atosa.

— Zawsze tak mówisz, mój drogi Atosie — rzekł d’Artagnan — ale nie przystoi tak mówić tobie, nigdy przecie nie kochałeś.

Zgaszone oko Atosa zapłonęło nagle; ale była to tylko błyskawica i wkrótce spojrzenie jego stało się ponure i zamglone jak poprzednio.

— To prawda — odparł spokojnie — nigdy nie kochałem.

— Widzisz więc, kamienne serce — rzekł d’Artagnan — że nie masz racji będąc niewyrozumiałym dla nas, ludzi o czułych sercach.

— Czułe serca, przebite serca — powiedział Atos.

— Co powiadasz?

— Mówię, że miłość to loteria, gdzie wygrywająć wygrywa się śmierć! Wierzaj mi, mój drogi d’Artagnanie, szczęście to prawdziwe, że przegrałeś. Jeśli mogę ci udzielić rady, przegrywaj zawsze.

— Zdawało mi się, że bardzo mnie kocha!

— Tak ci się zdawało.

— O, ona mnie kochała.

— Dziecko! Nie ma mężczyzny, który by nie wierzył jak ty, że kochanka go kocha, i nie ma mężczyzny, którego by nie oszukała kochanka.

— Prócz ciebie, Atosie, nigdy bowiem nie miałeś kochanki.

— To prawda — rzekł Atos po chwili ciszy — nigdy nie miałem kochanki. Pijmy.

— Ale jeśli jesteś takim filozofem, poucz mnie, wspomóż mnie; trzeba mi pomocy i pociechy.

— Pociechy? W czym?

— W moim nieszczęściu.

— Twoje nieszczęście budzi śmiech — powiedział Atos wzruszając ramionami — ciekaw byłbym, co byś rzekł, gdybym ci opowiedział pewną historię miłosną.

— Która się przydarzyła tobie?

— Albo jednemu z moich przyjaciół, wszystko jedno!

— Mów więc, Atosie.

— Pijmy, to lepsze.

— Pij i opowiadaj.

— Doprawdy, można i tak — rzekł Atos wychylając i znów napełniając swą szklankę — obie rzeczy wybornie idą w parze.

— Słucham — powiedział d’Artagnan.

Atos zebrał się w sobie i d’Artagnan zobaczył, że przyjaciel blednie; był w tej fazie pijaństwa, kiedy pospolici pijacy padają i usypiają. On natomiast śnił głośno, nie zasypiając. Ten pijacki somnambulizm miał w sobie coś przerażającego.

— Chcesz koniecznie?

— Proszę cię o to — rzekł d’Artagnan.

— Niechaj więc będzie. Jeden z moich przyjaciół, jeden z moich przyjaciół, powtarzam, nie ja — rzekł Atos z ponurym uśmiechem — jeden z hrabiów prowincji, skąd pochodzę, to znaczy z Berry, pan równie szlachetnie urodzony, jak Dandolo czy Montmorency, zakochał się, mając dwadzieścia pięć lat, w szesnastoletniej dziewczynie, pięknej jak sen. Choć była jeszcze naiwna, umysł miała żywy, nie był to umysł niewiasty, lecz poety; nie podobała się, lecz upajała; mieszkała w małym miasteczku z bratem, który był księdzem. Oboje przybyli do prowincji nie wiadomo skąd; ale ona była tak piękna, a jej brat tak pobożny, że nie przychodziło nawet na myśl pytać, skąd przybywają. Zresztą mówiono, że są z dobrej rodziny. Mój przyjaciel był panem na tych ziemiach; mógł ją uwieść, uprowadzić przemocą, on bowiem tu władał; któż przyszedłby z pomocą dwojgu obcym i nieznanym ludziom? Na nieszczęście był to człowiek uczciwy i poślubił ją. Głupiec, dureń, idiota!