Trzej muszkieterowie

— Stój! — zawołał jezuita — ten temat trąci herezją; podobne sformułowanie jest w Augustinusie herezjarchy Janseniusa, którego dzieło prędzej czy później zostanie spalone na stosie. Miej się na baczności, mój młody przyjacielu; skłaniasz się ku fałszywym doktrynom, mój młody przyjacielu, zginiesz!

— Zginiesz — rzekł proboszcz opuszczając z boleścią głowę.

— Dotykasz tu sławnego zagadnienia wolnej woli, które jest groźną skałą; słuchasz wymysłów pelagijczyków i ludzi do nich zbliżonych.

— Ależ, wielebny ojcze... — wtrącił Aramis nieco oszołomiony gradem argumentów spadających na jego głowę.

— Jak udowodnisz — ciągnął jezuita nie dając mu czasu na odpowiedź — że należy żałować świata, kiedy człowiek ofiarowuje się Bogu? Zastanów się nad tym dylematem: Bóg jest Bogiem, a świat jest diabłem. Żałować świata, to żałować diabła; oto mój wniosek.

— Jest to również i mój wniosek — rzekł proboszcz.

— Ależ, proszę pozwolić... — rzekł Aramis.

— Desideras diabolum, nieszczęsny — zawołał jezuita.

— Żal mu diabła! Ach, mój młody przyjacielu — podjął proboszcz z jękiem — nie żałuj diabła, błagam cię o to.

D’Artagnan czuł się całkiem ogłupiały; wydawało mu się, że jest w domu obłąkanych i że oszaleje tak samo jak ci, których ma przed sobą. Musiał wszakże milczeć, nie rozumiejąc, o co chodzi.

— Ależ niech wielebny ojciec wysłucha mnie wreszcie — podjął Aramis z uprzejmością, pod którą przebijało zniecierpliwienie — nie powiadam, że żałuję; nie, nie wygłoszę nigdy zdania, które nie byłoby zgodne z kanonami wiary...

Jezuita wzniósł ręce ku niebu, proboszcz uczynił to samo.

— Nie, ale przyznajcie przynajmniej, że nie godzi się ofiarowywać Bogu tego, do czego jest się całkiem zniechęconym. Czy nie tak, d’Artagnanie?

— Ta racja wydaje mi się wyborna! — zawołał d’Artagnan.

Proboszcz i jezuita podskoczyli na krzesłach.

— Oto mój punkt wyjścia, jest to sylogizm: świat ma wiele powabów, porzucam świat, zatem czynię ofiarę, a przecie Pismo powiada wyraźnie: “Czyńcie ofiary Panu”.

— To prawda — powiedzieli przeciwnicy.

— A poza tym — ciągnął Aramis szczypiąc się w ucho, by się zaróżowiło, podobnie jak potrząsał rękami, by stały się białe — a poza tym ułożyłem rondo, które w ubiegłym roku przeczytałem panu Voiture; ten wielki człowiek bardzo je chwalił.

— Rondo! — rzekł pogardliwie jezuita.

— Rondo! — rzekł bezmyślnie proboszcz.

— Chcielibyśmy je usłyszeć — zawołał d’Artagnan — to nas nieco rozerwie.

— Nie, to wiersz religijny — odparł Aramis — teologia w rymach.

— Do licha! — zawołał d’Artagnan.

— Oto on — powiedział Aramis ze skromną miną, nie pozbawioną odrobiny hipokryzji: