Skrzynia na złoto

Ledwie się doczekał ich zmiany – kiedy to objęli posterunki kopijnicy, zastępując muszkieterów. Będzie co opowiadać Artamonowi Siergiejewiczowi! Oczywiście, przemilczy to, jak się znalazł na carskich pokojach, o tym bojar nie musi wiedzieć, powiadomi go natomiast o knowaniach Halickiego. Oto jakiego narzeczonego upatrzył pan dla córki, ekscelencjo!

Ale kanclerza nie było w domu – o świcie przybiegł z pałacu goniec, car pilnie wzywał Artamona Siergiejewicza do siebie. Cóż, Cornelius mógł opowiedzieć o księciu Wasiliju Wasiljewiczu także Murzynowi.

Swoje wędrówki po pałacowych podziemiach wytłumaczył kapitan gorliwością w pełnieniu służby. Chciał sprawdzić, czy złoczyńcy mogliby – nie daj Boże – dostać się do pałacu przez stare piwnice, i przypadkiem trafił na galerię z podsłuchem.

Iwan Artamonowicz nie odzywał się, błyskając tylko ostrym, przenikliwym spojrzeniem spod pomarszczonych brązowych powiek. Nie dziwił się, nie oburzał, nie okazywał gniewu. Wysłuchał spokojnie wszystkich bulwersujących nowin – i o amorach księcia z carówną Sofią, i o obraźliwych słowach, jakie rzucał Wasilij pod adresem Artamona Siergiejewicza, i o planach kochanków, którzy zamierzali pomieszać szyki bojarowi Matfiejewowi.

Cornelius rozpoczął swoją relację z wielkim wzburzeniem, ale z wolna ostygał, nie widząc spodziewanej reakcji u swojego słuchacza.

Gdy kapitan skończył, Iwan Artamonowicz powiedział:

– O tym, że carówna sypia z Waśką Halickim, wiadomo od dawna. Kiedy przyjdzie pora, żeby go wyrzucić z Kremla na zbity pysk, wystarczy, żeby Artamon Siergiejewicz szepnął carowi jedno słowo – a na razie niech się zabawiają, nie ma się czym przejmować. Sońka i Halicki nie mogą bojarowi w niczym przeszkodzić, mają za krótkie ręce. A że książę źle mówił o Aleksandrze Artamonownie, to bez znaczenia. Bojar ani przez chwilę nie zamierzał wydawać córki za tego łajdaka. Dobrze wiemy, że książę jest człowiekiem Miłosławskich. Artamon Siergiejewicz celowo go u siebie przyjmuje, żeby Waśka myślał, że zdobył jego zaufanie.

Wyglądało więc na to, że Cornelius nie powiedział Murzynowi nic nowego. Właściwie powinno to kapitana zdeprymować, ale że bojar nie ma zamiaru wydawać Saszeńki za księcia, w zupełności wynagrodziło mu rozczarowanie.

Iwan Artamonowicz spojrzał na von Dorna, który oblał się purpurowym rumieńcem, chrząknął, westchnął parę razy i raptem skierował rozmowę na zupełnie inne tory.

– Chcesz, Korniej, posłuchać pewnej przypowiastki?

Muszkieter myślał, że się przesłyszał, ale Murzyn ciągnął dalej, jakby nic innego nie robił, tylko opowiadał historyjki każdemu, kto się akurat nawinie.

– To stara murzyńska bajka. Usłyszałem ją od swojej babki, kiedy byłem małym chłopcem. Był sobie krokodyl, mieszkał w bagnistym rozlewisku rzeki. Wylegiwał się w grzęzawisku, żywił się żabami i ropuchami i żył szczęśliwie. Aż tu nagle pewnego dnia przytrafiła mu się bieda. Popatrzył na wodę, ujrzał w niej odbicie luny i stracił głowę – zapragnął się z nią ożenić. Była taka piękna, jasna, krągłolica. Nie wiedział tylko, jak się do niej dostać tam hen, na niebo. Zębaty potwór myślał, myślał, ale nic mądrego nie wymyślił. A ty, kapitanie, co byś mu doradził?

Cornelius słuchał przypowieści na wpół żywy ze strachu i wstydu. Zwiesił głowę i wymamrotał:

– Nie wiem…

– Wobec tego ja ci powiem. – Głos Iwana Artamonowicza stał się surowszy. – Albo krokodyl musiałby się wzbić pod niebo, albo luna spaść na bagno. Inaczej w żaden sposób nie mogliby się spotkać. Rozumiesz, dlaczego ci o tym mówię? No, idź, wyśpij się po służbie. A jak sen nie zechce przyjść, to pomyśl o mojej opowiastce. Podobasz mi się. Szkoda, żebyś sobie namieszał w głowie.

Ale ani się przespać, ani zastanowić nad bajką von Dornowi się nie udało.

Najpierw, ledwie wyszedł od Murzyna, przybył umyślny z Kremla – i prosto do Iwana Artamonowicza. Było jasne; coś się musiało stać.

Cornelius, zatrwożony, czekał w sieni na wieści.

I doczekał się. Wkrótce obaj, i goniec, i Murzyn, wyszli. Zapinając paradny kaftan, Iwan Artamonowicz – posępny, napięty – szepnął kapitanowi w przelocie:

– Niedobrze. Car w nocy miał udar, jest umierający. Teraz wszystkiego można się spodziewać.

Wsiedli na konie i pojechali.

Potem von Dorn cały dzień miotał się po pokoju, dręczony niepewnością – czyżby naprawdę śmiertelnie przestraszył wielkiego monarchę? Czy car, który upadł, rzężąc, więcej się już nie podniósł? Ach, co za fatalny zbieg okoliczności! I jaki wstyd!

Pod wieczór przyszedł Adam Walser. Twarz miał całą w czerwonych plamach, oczy błyszczące. Wpadł bez pukania i rzucił od progu:

– Słyszał pan? Jego cesarską mość powaliła apopleksja. Wątpliwe, czy dożyje do rana. W pałacu zgromadzili się wszyscy bojarzy, całe duchowieństwo, z Taisjuszem na czele. Będzie obradował sobór. To znaczy, że my obaj musimy się wyprawić po Liberię.

– Dokąd, na Kreml? – zdziwił się von Dorn. – Chyba teraz na to nie najlepsza pora.

– Ach, co ma do tego Kreml! – wykrzyknął zniecierpliwiony aptekarz. – Biblioteka znajduje się zupełnie gdzie indziej!