Pelagia i czerwony kogut

Rada za dwadzieścia pięć tysięcy

Berdyczowski zabrzęczał dzwoneczkiem i wszedł do kantoru, który na pierwszy rzut oka sprawiał wrażenie nędznego i zapuszczonego. Jeśli jednak ktoś chciałby przyjrzeć się uważniej, to zobaczyłby, że zakurzone, popękane okna zabezpieczone są wyjątkowo mocnymi stalowymi prętami, że w drzwi wstawiony jest potrójny angielski zamek, a sejf pyszni się matowo stalą Kruppa.

Nie lubimy się wysadzać – ustalił w duchu prokurator, przyglądając się właścicielowi.

Pan Gołosowker miał na głowie wyszmelcowaną jarmułkę, zauszniki okularów wzmocnione były sznureczkiem, a na łokciach wydymały się przetarte buchalteryjne zarękawki. Rzuciwszy okiem na interesanta, udał, że jest niezwykle zajęty – trzasnął gałkami liczydeł.

W pomieszczeniu był jeszcze jeden człowiek – fircykowaty blondyn z idealnym przedziałkiem. Stał w kącie przy kantorku i wpisywał coś do podniszczonej księgi rachunkowej.

– Szabat szolom – przywitał się Matwiej Bencjonowicz z okazji nadchodzącej soboty. Młody człowiek wyszemrał:

– Witamy.

Spojrzenie miał wyjątkowo łagodne, wprost jedwabne. Lichwiarz zaś jedynie skinął. Spojrzał na przybysza raz jeszcze, nieco dłużej, i wyciągnął otwartą dłoń.

– Proszę pokazać.

– Co pokazać? – zdziwił się Berdyczowski.

– To, co pan przyniosłeś.

– Skąd pomysł, że coś panu przyniosłem? Gołosowker przewrócił oczami, westchnął i cierpliwie, jak komuś nierozgarniętemu, wytłumaczył:

– Do mnie przychodzi się albo-albo. Albo wziąć pożyczkę, albo zastawić rzeczy. Chyba nie jesteś pan cudrejter, aby myśleć, że dam pożyczkę nieznajomemu? Nie, cudrejter pan nie jesteś. Żyd, jeśli z niego cudrejter albo, wyrażając się kulturalnie, idiota, nie nosi melonika za dwanaście rubli i marynarki z angielskiego tweedu za czterdzieści, a może nawet za czterdzieści pięć rubelków. To znaczy, że coś pan przyniósł. No, co tam pan ma? Złoty zegarek? Sygnet z kamieniem?

Opuścił okulary na koniec nosa, a w oku umieścił lupę i pstryknął palcami.

– No, proszę pokazać. Nie jestem żadnym cadykiem ani rabinem, ale w piątek wieczorem chodzę do synagogi, a potem śpiewam Szalom alejchem, mal'achej ha-szalom i zasiadam do świątecznego stołu. Kiesza, a pan co się tak guzdrze? – zwrócił się do blondyna. – Lepiej bym najął jakiegoś Żyda bezbożnika, żeby siedział w kantorze w piątek wieczorem i w sobotę.

– Już, już, Efraimie Lejbowiczu – potulnie odezwał się Kiesza i zaczął pisać coś w księdze ze zdwojoną pilnością. – Jakoś nie widzę w spisie turkusowego naszyjnika madame Słuckier. Czy nie przyjdzie go wykupić? Jutro ostatni dzień.

– Przyjdzie na pewno, chociaż to sobota, i będzie płakała, że nie ma pieniędzy, a to oznacza, że naszyjnika nie oddamy. Zamykam go w sejfie.

Wykorzystując przerwę w rozmowie, Matwiej Bencjonowicz przyglądał się „pająkowi", próbując ustalić, jak z kimś takim rozmawiać. Zapewne najlepiej byłoby utrafić w jego ton.

– Niczego panu nie przyniosłem, mosje Gołosowker – powiedział radca stanu, a jego głos sam z siebie nabrał śpiewnej intonacji, która, jak się wydawało, przepadła raz na zawsze wraz z długimi latami nauki i służby państwowej. – Przeciwnie, chcę od pana coś dostać.

Lichwiarz cofnął rękę i zmrużył oczy.

– Będę dawał coś nieznajomemu, choćby nawet był w meloniku? To co, myślisz pan, że jestem szlimazl!

Berdyczowski uśmiechnął się nieznacznie.

– Nie, mosje Gołosowker, nie jesteś pan szlimazl. Wielki Ibn Ezra powiedział: „Jeśli szlimazl zechce być grabarzem, ludzie przestaną umierać, a jeśli szlimazl zacznie sprzedawać świeczniki, to przestanie zachodzić słońce". A u pana interes, o ile mi wiadomo, jest w całkowitym porządku.