Кліч роднага звона

Дык што было б без ніякага грэху???

Ён не раз прызнаваўся на споведзях пра гэта айцу Кірылу, той не дакараў, хітаў толькі галавой: «I ты, ваявода, найперш чалавек, з цела i духу, i ты бражыш ды бунтуеш», тлумачыў усё гэта па-свойму, заклікаў каяцца i маліцца. З Любкай, канечне, пра гэта не пагаворыш: нашто муціць яе чыстую душу? Як сказаць ёй, маладой, але ўжо цяжаркай, што каханне, уцехі — гэта найперш грэх, што аддаляе ад Бога? Як жа ёй, незагартаванай яшчэ, жыць далей, у што верыць? Як ёй адкупляцца? А цалкам можна адкупіцца ад усіх грахоў толькі тым, што ўсё, што нарадзіла жанчына, павінна памерці! Але амаль усе жанчыны ўжо не толькі табе, але i самому Яму вочы выдзеруць, калі ты замахнешея на тое, што яна нарадзіла ў любові i з болем!!! Значыць, i яны адагнаныя ад Бога??? Але ж царква бласлаўляе шлюб! Значыць, яна бласлаўляе i пэўны грэх! У імя сям'і, дзяцей, роду чалавечага, але i ў імя новага грэху! Вось i ў табе — Праўда i мана, Дабро i зло, Бог i д'ябал ды іхняя непрымірымая спрэчхса пра цела i душу, варожасць!!!

Праўда, каталіцкія святары глумяць сваю плоць, не жэняцца, як жывуць нежанатымі i крыжакі-рыцары, нібы бязгрэшныя перад Богам, але тое, што i як апошнія рабілі ў крыжовых паходах i цяпер робяць тут найперш змовамі, мячом i ядам, гэта — ніякая не святасць. Хоць многія цяперашнія святы я был i вялікія грэшнікі: яны, бачыце, пазналі сілу грэху I перамаглі яе, а шчырасць, цнота ва ўсім — мана, бо яна няведанне.

Дык што з усяго гэтага — будучи клік на Вялікі суд, узнагарода там праведнікам, a ўсім астатнім — вечнае пекла, якога ім, не па сваей вол i народжаным, хапала I тут, на зямлі? Што — сапраўды, адновіцца адзін пастыр, на ўвесь дабрадзейны статак i не будзе болей ніякіх спакусаў???

Калі пра гэта (i пра многае яшчэ іншае) добра паразважыць, дык няма ніякага дзіва ў тым, што ёсць нямала рознай ерасі, нават богаадступніцтва, што i царква, i касцёл не даюць, каб усе чыталі Біблію ды яшчэ на сваей, добразразумелай мове, змушаюць: вер, што мы кажам, i ўсё, будзеш праведны, заслужыш рай пасля адыходу ў іншы свет. Для сябе ён, Усяслаў, з усяго гэтага вывеў адно: жыві па дзесяці запаведзях, дзе ясна i мудра сказана, як трэба паводзіцца тут, на зямлі. Але хто, паклаўшы руку на сэрца, можа заявіць, што заўсёды i ўсюды спаўняе ix? I ці можна ix чалавеку споўніць?

— Што ж,— пасля гэтага роздуму Усяслаў усміхнуўся Любцы,— малілася Лялі, маліся i Цёці... Толькі, кажу, без лішняй агалоскі.

Усяслаў прыехаў сюды, у невялікі драўляны, абгароджаны высокім плашкавым тынам домік на высокім беразе Валоўкі, непадалёку ад нёманскага Лаўрышава (чамусьці вельмі любімай мясціны Міндоўгава Войшалка), не проста адпачыць пасля вяселля. Ягонае сямейнае загародняе лецішча было непадалёку Навагародка, ля гэтай жа Валоўкі, а вось тут знаходзілася яго ваяводскае прыстанішча, дзе ён звычайна запыняўся з аховаю, калі прыязджаў сюды па сваіх клопатах. Дабраўшыся, увечар папарыўся ў загадзя падрыхтаванай яго людзьмі лазенцы (у перапынку па маладой звычцы паплёхаўся ў сцюдзёнай Валоўцьт), павячэраў з Любкай i яе бацькам, добра выспаўся, дык назаўтра раненька борздка падняўся, пакінуў маладую жонку ў цёплай пасцелі i падаўся ў адно з блізкіх паселішч.