Wydziedziczeni [The Dispossessed - pl]

— Momencik — przerwał mu Daerri niezmiernie zadowolony z własnej przenikliwości — powiedział pan przed chwilą, że w systemie pańskiej jednoczesności nie istnieje przeszłość ani Przyszłość, jedynie coś w rodzaju wiecznej teraźniejszości. Jakże więc może pan ponosić odpowiedzialność za książkę już napisaną?

Wszystko, co może pan uczynić, to przeczytać ją. Nie ma wyboru, nie ma miejsca na swobodę działania.

— To dylemat determinizmu. Ma pan całkowitą rację, jest on trwale obecny w myśleniu w ramach jednoczesności. Ale i myślenie w duchu następstw ma swoje dylematy. To jest tak — posłużę się niemądrym, obrazowym porównaniem — rzuca pan kamieniem w drzewo; jeśli jest pan wyznawcą jednoczesności kamień już w nie uderzył, jeśli wyznawcą następstw — nigdy go nie osiągnie.

Co pan wybiera? A może woli pan rzucać kamieniami bez zastanawiania się nad tym, bez dokonywania wyboru? Ja wolę utrudniać sobie życie i wybieram oba rozwiązania.

— Ale jak, jak je pan godzi? — zapytał z przejęciem mniej śmiały z mężczyzn.

Szevek omal nie parsknął śmiechem z rozpaczy.

— Nie wiem. Pracowałem nad tym kawał czasu! Ostatecznie kamień jednak uderza w drzewo. Nie wyjaśni tego ani pojęcie czystego następstwa, ani czystej jednoczesności. Nam zaś nie chodzi o czystość, ale o złożoność, o związek między przyczyną i skutkiem, środkami i celem. Nasz model kosmosu musi być równie niewyczerpany, jak i sam kosmos. Złożoność, w której zawiera się nie tylko trwanie, ale i kreacja, nie tylko byt, ale i stawanie się, nie tylko geometria, ale i etyka. Nie odpowiedzi szukamy, a tylko sposobu postawienia pytania…

— Wszystko to pięknie, ale przemysł potrzebuje właśnie odpowiedzi — orzekł Dearri.

Szevek odwrócił się z wolna, popatrzył na niego z góry i nic nie odpowiedział.

Zapadło kłopotliwe milczenie, które z wdziękiem i beztroską przerwała Vea, wracając do swego tematu przewidywania przyszłości. Wciągnął on również pozostałych i wszyscy zaczęli opowiadać o swoich doświadczeniach z wróżbitami i jasnowidzami.

Szevek postanowił nie odzywać się więcej, bez względu na to, o co by go pytano. Czuł wielkie pragnienie; pozwolił, by kelner napełnił mu szklankę, i wypił smaczny, musujący płyn. Rozejrzał się po pokoju, w obserwacji innych ludzi szukając ucieczki od gniewu i napięcia. Ale obecni na przyjęciu, jak na Ajończyków, zachowywali się bardzo impulsywnie — krzyczeli, śmiali się głośno. przerywali jeden drugiemu. W kącie jakaś para oddawała się igraszkom miłosnym. Szevek z odrazą odwrócił od nich wzrok. Więc oni egoizują nawet w seksie? Pieszczoty i spółkowanie na oczach ludzi samotnych było to równie wulgarne jak jedzenie na oczach zgłodniałych. Zwrócił swą uwagę ku otaczającej go grupie osób.

Porzuciły już temat jasnowidztwa i zajmowały się teraz polityką.

Dyskutowano o wojnie, o tym, co zrobi teraz Thu, co A-Io, a co RRŚ.

— Dlaczego posługujecie się samymi abstrakcjami? — wtrącił naraz, zastanawiając się jednocześnie, po co się odezwał, skoro postanowił tego nie czynić. — To nie nazwy krajów, ale ludzie zabijają ludzi. Dlaczego żołnierze idą na wojnę? Dlaczego idą i zabijają ludzi, których w ogóle nie znają?

— Ależ od tego właśnie są! — wykrzyknęła drobna, ładna kobieta z opalem w pępku.

Paru mężczyzn zaczęło wykładać Szevekowi zasadę narodowej suwerenności. Wtrąciła się Vea:

— Ależ pozwólcie mu się wypowiedzieć. Jak pan rozwiązałby tę sytuację, Szevek?

— Rozwiązanie widać gołym okiem.

— Gdzie?

— Anarres!

— Przecież to, co wy robicie na Księżycu, nie rozwiąże naszych lokalnych problemów.

— Problem człowieka jest wszędzie taki sam. Przetrwanie. Gatunku, grupy, jednostki.

— Samoobrona narodowa…! — ktoś krzyknął.

Spierali się i on się spierał. Wiedział, co chce powiedzieć i że to musi każdemu trafić do przekonania, bo jest prawdziwe i jasne, ale jakoś nie umiał się wysłowić. Wszyscy się przekrzykiwali. Drobna, ładna kobieta poklepała szerokie oparcie fotela, w którym siedziała, i on przysiadł na nim. Jej ogolona jedwabista główka wyjrzała spod jego ramienia.