Маўчанне травы: Паэма лёсу
- Автор: Зуёнак Васіль
- Год: 1980
- Язык: белорусский
- Год: Мастацкая літаратура
- Жанр: Прочая поэзия
Электронная книга - «Маўчанне травы: Паэма лёсу». Краткое содержание книги:
Гэты твор пра лёс чалавека, селяніна, які праз усё жыццё нясе праўду сваёй мірнай працы, праўду хлеба. Нялёгкі і няпросты шлях героя, як нялёгкая і няпростая сама гісторыя, на скрыжаваннях якой — часцінкай народа — жыве невялікая беларуская вёсачка Ўзбор'е.
Перейти на страницу:
На згонах крынічных з падталым ільдом
Прыснежаны пасткі завоін.
Над берагам — з вецця зацішных лазін —
Звісаюць сумёты-застрэшкі,—
Хоць рыбу не раз тут у ямах бузіў,
Ды гэту не вызнаў сцежку.
З-пад ног абарвалася, шухнула ўніз —
Як быццам нічога пад небам
Не стала: нібыта ў пустэчы завіс,
Няўцямна рукамі загрэбаў.
Падскочыў, схапіўся за брыж ледзяны,
Ды хрэснула зноўку апора.
Хлебнага бога валок вадзяны
Ў глухія свае каморы.
З-пад ног каўзануўся заглеены жвір
Падсечкай крутой пад кручай.
Мёртва дыхнуў глыбінёю вір
I лёс, як вяроўку, закручваў.
Локці раскрылена на каўзаце
Шукалі нагам палёгку,
А лёд па-здрадніцку храбусцеў,
А лёд абрываўся крохка.
Пазногці крывава ўразаліся ў брыж,
Натужна ірваліся жылы —
На дно Васілёву душу, як барыш,
Цягнула свінцовая сіла.
Не крыкнеш: «Ратуйце!..» А крыкнеш — ніхто
Не ўчуе: адкуль жа тут людзі...
Яшчэ раз намогся — і цяжкім пластом
На край наваліліся грудзі.
Замёр на імгненне: туды ці сюды? —
За куст ухапіўся аберуч...
Грэбся з вады, грэбся з бяды,
Грэбся Васіль на бераг.
Грэбся хвіліну... Ці ўсё жыццё?..
Ці вечна?..— За бацьку і дзеда,
За тых, што першы палілі касцёр,
За нас і што прыйдуць следам.
Грэбся Васіль сам ад сябе,
Ад лёсу свайго, як ад здрады...
Знясілена падаў у снежнай гульбе,
Зноў узнімаўся і падаў.
Схапіў па-сяброўску ў абдымкі мароз,
Заціснуў, як абцугамі.
Здавалася бацьку, што рос ён і рос
І доўгімі дыбаў нагамі.
Нібыта чужыя былі яны:
Перастаўляў, як хадулі.
Нібыта ў нягнуткі, у ледзяны
Абутак яго абулі.
За колькі хвілін — увесь злубянеў,—
Грабіся, Васіль, грабіся!..
Армяк ад ветру крыссём звінеў,
Аб ногі бляшана біўся.
Адно ратавала: хоць падаў, ды бег
I сам сабе цвёрда наказваў:
Спынішся толькі ці сядзеш на снег —
Закасцянееш адразу.
I ў голым полі — жывы? нежывы? —
Як слуп, застынеш пад небам:
Ані падпора, ні знак межавы,
А так — без усякай патрэбы...
Пераваліўся цераз парог,
Калі ўжо добра заднела.
Хату не ўз'енчыў перапалох:
Глянула і абамлела...
Колькі разоў — не згадаць, не злічыць —
Дзверы яму адчыняла,
Грэла з марозу, у грубку карчы
Весела падкідала.
Колькі разоў ён вяртаўся з дарог,
З плячэй атрасаў завіруху —
Радасны, дужы... А тут — на парог
Ступіў — і падкошана рухнуў...
Першай да памяці мама прыйшла:
Ціха пазваў: «Кулінка...»
Выцягнуць, вызваліць сілу знайшла
З-пад ледзяной скарынкі...
Няўцямна шаптаў: «Адчапіся, Захар...
А што ж гэта будзе цяперака?..»
З-за пазухі выпаў чорны сухар,
А следам за ім — паперка.
Яе разгарнуў я тады ўжо, калі
Тату адцёрлі, сагрэлі,
Сям'ёю ўсёй паднялі, давялі,
Паклалі, накрылі ў пасцелі.
Я побач сядзеў — прынесці вады
Ці так што падаць папросіць —
I бэкаў размоклай паперы дым —
Літар чарнільную просінь.
Варажыны-варагі —
Дзве рукі і дзве нагі.
Варажылі ворагі
Нас узяць нядорага.
Налажылі цэны мы —
Здорава пацэлілі:
Варажыны-варагі —
Ні рукі і ні нагі,
Галава адна на трох,
Зад і спражка «З намі бог».
Ну й жывецца ворагу —
Люба-дорага!
К вечару толькі вочы адкрыў,
Пазнаў мяне і паклікаў,
І зашаптаў, як быццам хітрыў:
«Гэта я ўсё для прыліку...
Я ж, брат, здаровы —
не плач у кулак
Проста прыкінуўся трохі,
Каб уваліцца ў хату няўзнак
І жартам вас падпалохаць...»
Доўга трымаўся гэты «спалох»,
За бацькам цягнуўся следам.
З той вопраткі ён выдзіраўся, як мог,
Вылузваўся аж да лета.
З-пад снегу вылазілі травы на свет,
I ён пакрысе адтайваў,
I весніўся ў сэрцы зімовы сакрэт:
«З вяртаннем, сухар, з вяртаннем!..»
24
Мезены палец
Балада неспаленай вёскі
Асядаў на зломе дня за вёскай
Жніўнем далягляд іржыста-колкі.
Вечар ахінаўся адгалоскам:
«Ты не ві гняздзечка, перапёлка...
Ты не ві гняздзечка ля дарогі...»
Не, той песні сёння над палямі
Не спяваў ніхто. Яна з былога
Прарастала спаленымі днямі.
Тры гады, як тры тысячагоддзі.
«Да вайны» — нібы да нашай эры —
Думаем, гаворым, спім і ходзім:
Дух і час — усё вайною мерым.
Тры гады — праз трыццаць — б'юць навылет,
Тры гады крыві, агню, адчаю.
Тры гады — пад сэрцам вы застылі
I праз трыццаць будзіце начамі.
Перад вамі, што ў нябеснай сіні
Сталі чарадою аблачынак,
Перад вамі, Лідзіцэ, Хатыні,
Што апалі жменькаю дажджынак,
Перад вамі, спаленыя людзі,
Перад вамі, спаленыя хаты,
Радасці і сонца мне не будзе,
Перад вамі — вечна вінаваты.
Спапялёных вёсак грозны кворум,—
Як глядзець у гэты вочы смела,
Што палаюць акіянам гора
Над маім Узбор'ем ацалелым?
Як жа мне хадзіць па тым бетоне,
Калі ён на попеле замешан,
Калі ён — прыслухайцеся — стогне,
Як і звон, што ў коміне падвешан?
Узляцець над горыччу і гневам?
Не. Кружыць не змог тут нават бусел.
Я таксама: над Хатынню неба
Радасці крылом разбіць баюся.
Адкажыце: гэта боль ці здрада,
Што агнём не ўзняўся люд узборскі,
Што не змог я расказаць баладу
Пра Ўзбор'е — спаленую вёску...
Я магу, ды не такую трохі.
Я магу: і мы не пастаяльцы
На шляхах бязветраных эпохі.
Слухайце:
Перейти на страницу: