Маўчанне травы: Паэма лёсу
- Автор: Зуёнак Васіль
- Год: 1980
- Язык: белорусский
- Год: Мастацкая літаратура
- Жанр: Прочая поэзия
Электронная книга - «Маўчанне травы: Паэма лёсу». Краткое содержание книги:
Гэты твор пра лёс чалавека, селяніна, які праз усё жыццё нясе праўду сваёй мірнай працы, праўду хлеба. Нялёгкі і няпросты шлях героя, як нялёгкая і няпростая сама гісторыя, на скрыжаваннях якой — часцінкай народа — жыве невялікая беларуская вёсачка Ўзбор'е.
Перейти на страницу:
Наўздагон Васіль
Не сказаў нічога. Ды і Ёха
Клямкай бразнуў, як адсек упохап
Словы ўсе, апроч: «Нясі, нясі...»
I пайшоў Васіль суняць падпал,
Нёс кажух па вуліцы пустэльнай,
На падмерзлы дол, як на патэльню,
Дабяла нагрэтую, ступаў.
Даўнавата не хадзіў сялом —
Загароддзем больш ды загуменнем:
Восенню дажджыла, па калені
Лужы ўсцяж Узбор'я наліло.
Размясілі гразь, што не прайсці.
Ды цяпер марозам падцягнула,
I зямля напоўнілася гулам,
Лёд іскрыста лужы замасціў.
Коўзанка амаль з канца ў канец...
Ногі каля тыну ў Сілівея
Як падсекла, ды ўтрымаўся неяк,
Толькі прасла храснуў ля сянец.
— Ах жа, хрэн табе на каўбасу!
Наварочаў Сілівею шкоды...
Ну, а той — нібы чакаў нагоды:
— Зараз во — збіраюся, нясу,—
Дзверы адчыніў, пазнаў:
— Васіль?
А я думаў, гэта ўжо страляюць...—
От жа,— цмокнуў,— на хамут быў лямец!..
Ды і сам сто год яшчэ б насіў...—
На валёнкі сумна паглядаў
I казаў, як быццам тыя чулі:
— Гэта ж вас яшчэ прыладзь у чуні,
Дык ні снег не страшны, ні вада.
Чуні ў Сілівея — проста шык:
Склееныя з камеры ваеннай,
Нават з дзвюх. Затое і ў паўцэнак
Абышліся: бульбы два кашы.
Чорны чунь — на левай шыкаваў,
А на правай — быў з чырвонай гумы.
Мог і памяняць, але, каб тлуму
Не займець, парадак не ламаў.
Як завёў — хай будзе. Балазе
Па-салдацку вызначыць не цяжка
Правую нагу
і без прамашкі
Адказаць, дзе левай быць назе...
— Дык і я з табою паскачу,—
Да грудзей хінуў свае валёнкі
І прыцмокваў Сілівей:
— Галёнкі
Не нагрэе гэты чортаў чунь...
Скок ды скок па грудзе, на лядку —
То чырвоным каўзане, то чорным:
— Гэта ж я збіраўся ix учора
На валёнкі... А цяпер кукуй...— Уздыхнуў:
— Цяпер во ледзяней
Ці на печ бяжы адтайваць пяты...
Хоць бы адкупіцца неяк з хатай,
Хоць бы тая печ была пры мне.—
І падсоўваў як мага шчырэй
На фурманку збіты свой абутак:
— Во, насіце...
Глянуў Лосік крута:
— Прэч адгэтуль, стары вычварэнь!
Ну а той з нагі садраў свой чунь:
— Сам во босы: костка азалела.
— Прэч, кажу, пакуль жывы ды цэлы.
— Айн мамент, таварышок, лячу!..—
Мільгануў азяблаю нагой:
— Во цяпер і чунь якраз да пары:
I нагу нібыта хто апарыў —
Чырванее...
— Я сказаў: бягом!..
Рады Сілівей: валёнкі ўпёр
І цяпер не лічыцца дзесятым.
І Васіль адвёў агонь ад хаты,
Хоць не дужа — на суседні двор.
Праўда, зазлаваўся Трыханок,
Як прыбег да воза ды агледзеў:
— Хочаш адыграцца на суседзях?
Што ты мне рыззё тут прывалок?!
— Новага цяпер няма нідзе —
Выбачай,— Васіль адводзіў вочы.
— Ну а ты? — да Лосіка падскочыў
Трыханок.— А ты куды глядзеў?
— Пан жа немец, пэўна, не драмаў,
Правяраў таксама,— буркнуў Лосік.—
Ад агню — не проста ж так прыносяць...
Пойдзе ўсё, як лепшага няма.
— Пойдзе, пойдзе... Зачапі на сук —
Пудзіла адно з такой апраткі.
— Ты крычы, ды не ламай парадку:
Хай пакуль што іншыя нясуць.
I пайшла дзесятка па сяле
Пераскокваць вогненнаю метай,
І ніхто не быў ахвоч пры гэтым,
Знацца з госцяй: адсылаў далей.
Сцягвала абшчынна шыі ўсе,
Як пятля, парука кругавая:
Адкупіўся сам — сусед згарае,
Калі збор у час не прынясе.
Ад сябе той нумар адпіхнуў,
Дык сусед лічыцца стаў дзесятым.
А пачаць агню з якое хаты —
Чорт адзін, бо не ўзвядзеш сцяну.
Так падворна шастала бяда,
Гнала здань пажару над абшчынай.
І калі ўжо ты ўсяму прычына —
З плеч здымі, апошняе аддай.
Неслі немудроны водкуп свой,
Толькі б хаты неяк ацалелі...
Трыханок аж прогся: «На калені
Ўсіх пастаўлю: час прыходзіць мой!..
Будзеце ля ног ніжэй травы —
Вось ля гэтых — высцілацца шоўкам...»
Перад немцам капытамі шчоўкнуў:
«Хай пабачыць, перхаль тылавы,
Што і мы тут не апошні хлам».
— Во кажух, а во яшчэ валёнкі!..
Сцепануўся немец, як спрасонку,
Ад знабы з агідай папалам...
— Гэта асабіста ад мяне —
У імя вялікай перамогі! —
I дадаў: — Аднак, не шкодзіць рогі
Збіць тут аднаму — і як раней!
Каб на сабатаж не падаваў
Для абшчыны прыкладу дурнога.
— Сабатаж? — тут немец глянуў строга,
Хоць пры возе быццам і драмаў,
Хоць не ўсё і зразумеў.
— Я-я,—
Трыханок падтакнуў па-нямецку,
Спіс узяў, алоўкам нешта спэцкаў,
Перакрэсліў, быццам крыж стаўляў.
— Вось ён — гэты,— немцу паказаў
Прозвішча, памечанае ў спісе,—
Сабатажнік...—
Лёд падковай высек,
Патранташ тужэй падперазаў:
— То які загад аб'явіць пан?
Да сцяны? Ці проста ўзяць пад арышт? —
I трушком паперадзе пашпарыў,
Хоць пакуль што і не ўцяміў план.
Бо якраз пагрэцца завярнуў
Да пляцёнай бутлі перакладчык
(Трыханок гасцінна ўсё прадбачыў.
Ды і сам не першую глынуў)...
Перейти на страницу: