Pelagia i czerwony kogut

Niecierpliwie pokręcił głową i gniewnie tupnął nogą. Gdzie jesteście, diabelskie pomioty? Ciemność jakby czekała na ów magiczny znak. Poruszyła się, zaszurała i w obrębie słabego naftowego oświetlenia pojawiła się postać, która wydała się Berdyczowskiemu gigantem. Figura dala znak ręką.

Radca stanu, znowu niepewny siebie, postąpił w stronę nieznajomego, ów jednak odwrócił się i ruszył przodem, oglądając się od czasu do czasu i czyniąc przyzywające gesty.

Nogi przewodnika głucho stąpały po brukowanej jezdni. Olbrzym szedł wyprostowany, a plecy miał nienaturalnie sztywne.

Posąg Komandora – wzdrygnął się Matwiej Bencjonowicz, ledwie za nim nadążając. Z bulwaru skręcili w krzywy zaułek, gdzie nie było już jezdni, tylko mokra po niedawnym deszczyku ziemia. Z jednej strony szczelny płot, z drugiej mur, za którym były albo magazyny, albo jakieś warsztaty. Oświetlenia żadnego.

Berdyczowski potknął się na wyboju i przeklął – nie wiedzieć dlaczego półgłosem. Mur doprowadził do bramy, nad którą paliła się lampa. Prokurator przeczytał na szyldzie: „Zakłady czyszczenia jelit Sawczuka".

Przeczytał i wzdrygnął się. Znaki znakami, ale ze strony Opatrzności było to już prawdziwe szyderstwo, jeśli nie chamstwo. Rzecz w tym, że w brzuchu porządnie jednak wystraszonego radcy stanu zachodziły rozmaite mało przyjemne procesy.

Berdyczowski zatrzymał się przed wąską furtką. Z drżeniem w głosie zapytał posągu Komandora:

– Co to takiego? Po co?

Na odpowiedź nie miał nadziei, ale olbrzym (chłopisko rzeczywiście niemal sążniowego wzrostu) odwrócił się i odpowiedział nieoczekiwanie cienkim, usłużnym głosem:

– To, łaskawy panie, zakład, gdzie czyści się kiszki.

– W jakim sensie?

– W zwyczajnym. Na kiełbasy.

– Aa – uspokoił się nieco Matwiej Bencjonowicz. – Ale po co mamy tam iść? Komandor zachichotał, co potwierdziło wyraźnie, że dotychczas milczał nie w groźnych zamiarach, ale z powodu prowincjonalnego onieśmielenia wobec przyjezdnego.

– Miasto raczy pan sam widzieć jakie: żydostwa więcej niż Rosjan. A tu miejsce najlepsze. Bo kiełbasa świńska. Wśród robotników nie ma ani jednego Żyda, sami tylko Rosjanie albo Chochoły.

Potajemne zebranie drużyny „Chrystusowych opryczników" odbywało się w kancelarii zakładu.

Był to zapuszczony pokój, dosyć przestronny, ale z niskim sufitem, z którego zwieszało się kilka lamp naftowych.

Krzesła w dwóch rzędach, a naprzeciwko nich stół, nakryty rosyjską flagą. Na ścianach ikony, przemieszane z portretami ojczystych bohaterów: Aleksandra Newskiego, Dymitra Dońskiego, Suworowa, Skobielewa. Główne miejsca w owej galerii zajmowały wizerunki Iwana Groźnego i panującego monarchy.

Przewodniczył niemłody mężczyzna w marynarce i wąziutkim krawacie, ale z długimi włosami, ostrzyżonymi na okrągło.

Przed stołem stał chudy osobnik w rubaszce – najwyraźniej prelegent. Słuchaczy było około dziesięciu.

Wszyscy odwrócili się w stronę przybyłych, ale Berdyczowski ze zdenerwowania nie przyjrzał się dokładnie twarzom. Zdaje się, że większość była brodata i także ostrzyżona po rosyjsku.

– A oto i drogi gość – powiedział przewodniczący. – Łaskawie prosimy. Jestem esaułem. „Oprycznicy" wstali, ktoś zadudnił basem:

– Życzymy zdrowia, wasza ekscelencjo.

Z przejęcia Matwiej Bencjonowicz o mało nie zaczął poprawiać, że nie jest żadną ekscelencją, ale w porę się pohamował. Energicznie, po wojskowemu skinął głową, od czego opadł mu na czoło kosmyk anielskiego koloru.

„Esauł" (tak chyba nazywało się stanowisko przywódcy „opryczników") wyszedł zza stołu i ruszył w stronę prokuratora.

Tu Berdyczowski znowu omal nie popełnił faux pas – chciał już ściskać rękę. Okazało się, że nie należało wyciągać dłoni, tylko rozewrzeć ramiona. Tak właśnie postąpił przewodniczący: ze słowami „Rusi chwała!" przycisnął gościa do piersi i po trzykroć ucałował w usta.

Pozostali także postanowili przywitać znacznego człowieka, tak więc całować się trzeba było ze wszystkimi – ogółem jedenaście razy, przy czym za każdym razem wygłaszano sakramentalną formułkę, sławiącą ojczyznę.

Zapachy, z jakimi zmuszony był zapoznać się gorąco witany pan Berg-Dyczowski, nie odznaczały się różnorodnością: tani tytoń, surowa cebula, przetrawione przez żołądki opary spiritus vini. Tylko ostatni z całujących, ówże przewodnik, który doprowadził Matwieja Bencjonowicza na zebranie, roztaczał woń wody kolońskiej i fiksatuaru. Cmoknął też nie tak jak inni, ale subtelnie, z wyciągniętymi w trąbkę ustami. Fryzjer, zrozumiał prokurator, ujrzawszy podkręcone włosy na skroniach i rozczesaną na boki bródkę.

– Proszę tutaj. – „Esauł" wskazał gościowi honorowe miejsce.

Wszyscy wlepili wzrok w „ekscelencję", oczekując najwyraźniej powitalnego przemówienia, do czego radca stanu absolutnie nie był przygotowany. Znalazł się jednak – poprosił o kontynuowanie, „albowiem przyszedł nie mówić, tylko słuchać; nie pouczać, tylko uczyć się". To się spodobało. Skromnemu „generałowi" zaklaskano, zakrzyknięto: „Jak miło!", i przerwany raport ciągnął się dalej.