Pelagia i czerwony kogut

A jidisze kop, czyli „Jasnowłosy Anioł"

W miarę zbliżania się do Żytomierza wzmacniało się dziwne wrażenie. Zupełnie jakby Matwiej Bencjonowicz znalazł się na jakichś torach, z których nie można zjechać ani zawrócić, dopóki nie osiągnie się punktu końcowego, choć nikt go nie wybierał i nawet nie znał jego nazwy.

A przy tym po drodze, którą Berdyczowski przemierzał pierwszy raz w życiu, tu i tam pojawiały się wskazówki, przeznaczone jakby wyłącznie dla niego. Wydawało się, że Opatrzność niezbyt ufa zdolnościom umysłowym radcy stanu i uważa za konieczne wysyłać mu sygnały: tak ma być, to właśnie twój kierunek, nie wahaj się.

Zaczęło się od tego, że pociąg, którym Berdyczowski jechał z Niżniego Nowogrodu, dowiózł go do Berdyczowa, gdzie trzeba było się przesiąść na żytomierską wąskotorówkę.

Kiedy zaś Matwiej Bencjonowicz przybył do stolicy wołyńskiej guberni, okazało się, że obydwa interesujące go urzędy – komitet więziennictwa i zarząd policji – mieszczą się nie gdzie indziej, tylko na ulicy Wielkiej Berdyczowskiej.

Już wtedy prokuratora ogarnęło całkowicie mistyczne poczucie, że to nie on gdzieś się kieruje, ale że to jego kierują, i dlatego nadstawiał uszu i szeroko otwierał oczy, żeby, nie daj Boże, nie przeoczyć jakiegoś ważnego znaku.

I co sądzicie?

Na dworcu podsłuchał przypadkowo rozmowę dwóch żydowskich handlarzy. Skarżyli się, jak to trudno jest żyć w mieście i jakie to nieszczęście, kiedy szef policji jest „żydożercą". Do tej chwili Berdyczowski zamierzał udać się najpierw do komitetu więziennictwa, do którego miał pismo z kancelarii zawołżskiego gubernatora, ale tu postanowił wnieść korektę: zacząć właśnie od policyjnego „żydożercy".

Zdecydował zatrzymać się w najlepszym hotelu, o nazwie „Bristol", gdzie w recepcji lśnił lakierem aparat telefoniczny Mixa-Genesta i pysznił się wykaz miejskich abonentów, mieszczący się na jednej stroniczce.

Tragarz z wydatnymi wargami, pociągając nosem, postawił walizkę gościa przy recepcji. Królował tam portier – wyniosły, ze złotym łańcuszkiem na brzuchu.

– Z pociągu, Naumie Sołomonyczu – oznajmił tragarz. – Migiem dopadłem, tak i tak, powiadam, proszę do nas, do „Bristolu".

– Spisałeś się, Kola – pochwalił portier.

Uważnym spojrzeniem obrzucił eleganckie palto Matwieja Bencjonowicza, przyjrzał mu się przez chwilę i słodko się uśmiechnął.

Berdyczowski patrzył tymczasem na aparat. W tym atrybucie postępu także dostrzegł znak z góry. Oto numer policmajstra: „3-05, radca dw. Gwozdikow Siem. Lik.". Co oznacza „Lik.", nie było wiadomo.

Niemniej jednak wykręcił numer i poprosił panienkę o połączenie. Nie działał logicznie, tylko pod wpływem impulsu.

Wymienił swoje nazwisko, stanowisko i rangę, umówił się na spotkanie. Rozłączył się bardzo z siebie zadowolony – zdaje się, że żytomierskie śledztwo zaczyna się w dobrym tempie.

Tu jednak oczekiwała Berdyczowskiego niespodzianka.

Portier, który otworzył już księgę gości i nawet zamaczał obsadkę w kałamarzu, zwrócił się z uszanowaniem:

– Witamy uniżenie waszą ekscelencję. Jakiż to zaszczyt dla naszego zakładu. Miło, kiedy Żyd jest tak ważnym człowiekiem.

Kręcący się obok szwajcar (absolutnie taki, jaki powinien być szwajcar – w liberii i z bujną brodą, a przy tym z długimi pejsami) dorzucił:

– Afalejidn gesukt![11]

– Skąd u was przekonanie, że jestem Żydem? – zmartwiał Berdyczowski.

Portier uśmiechnął się tylko.

– Chwała Bogu, nie pierwszy raz na ludzi patrzę.

– Oj, panie generał, albo to nie widać po panu, że jesteś pan ajidisze kop[12] – dodał szwajcar. Matwiej Bencjonowicz przeklinał w myślach swoją nieostrożność. Za chwilę cały żydowski Żytomierz dowie się o intrygującym przyjezdnym, w dodatku z wszelkimi przerysowaniami. Już jest „generałem" i „ekscelencją", a pod wieczór stanie się zapewne ministrem.

– Tragarz! – zawołał do zaziębionego prokurator. – Bierz walizkę i wołaj dorożkarza!