Кліч роднага звона

— Літва — у вялікім руху, князь,— адказаў Усяслаў.— Хвал прыехаў з навіною i просьбай.

— Слухаю, Усяслаў.

— Навіна, князь, такая: каля дзесяці літоўскіх князёў пойдуць па лупы пад Таржок i Бежыцу,

— A ці не вельмі парыўча?

— Здаецца, як i раней, тут полацка-менская рука,— усміхнуўся Усяслаў.— Князь Брачыслаў памог зяцю[64] пабіць крыжакоў на Чудскім возеры, але каб спрадвечны супернік Ноўгарад не амацоўваўся, наводзіць на яго Літву... Прапўсціць праз свае абшары, а потым, калі трэба будзе, дык i прыкрые...

— Міндоўг таксама пойдзе?

— Не.

— Як жа ён утрымаўся, каб не пажывіцца?

— У яго цяпер іншыя клопаты, князь. Куроны[65] папрасілі яго памагчы ім адкінуць крыжакоў. Ён пытае нашай парады i просіць, калі будзе наша згода, пайсці разам з ім i мяне.

— А што аўкштайты i жмудзь? — запытаў Ізяслаў.

— Яны прапусцяць Міндоўга праз свае землі i, можа, нават дадуць яму невялікія атрады: якраз збіраюць новыя сілы супраць крыжакоў.

— A колькі вояў збірае Мендог?

— Тысяч за дваццаць.

— Сіла немалая, але... Што ж,— прамовіў Ізяслаў,— добра, што Мендог жадае памагчы няшчасным супраць варвараў, якія пад сцягам Хрыста i цывілізацыі хочуць парабаваць нас усіх. Пераможа — набудзе славу, пацерпіць паражэнне — можа, нам зноў прыйдзецца ратаваць яго... Што да цябе, табе трэба быць тут. Ці ты думаеш іначай?

— Не, князь. Распыляць нашы сілы не трэба.

— Але дай Мендогу даспехаў i зброі. Супраць цяжка абчапляных жалезам крыжакоў добра падыдуць нашы новыя цяжкія сякеры. Як мы з табой бачылі на свае вочы, якраз ад удараў такімі тапарамі i коні падал i ніц, i рыцары кланяліся нашай зямлі пад Драгічыным.

— Добра, князь,— згадзіўся Усяслаў.— Сякеры ёсць. Як i коп'і ды лукі. Цяпер пачынаем больш каваць i шабель. Яны падыдуць добра, калі, можа, прыйдзецца сутыкнуцца ca шматлікай мангольскай конніцаю. З ёй лепш змагацца лукамі i шаблямі. Як перадаюць нашы віжы, i ноўгарадскі Аляксандр, i брат яго Андрэй якраз так пачалі пераўзбройвацца.

Ізяслаў змаўчаў з ухвалай: што ж, гэта ўжо найперш твой, ваяводскі, клопат. Мой жа, княскі,— знайсці табе на гэта золата, срэбра, скуры, лён, мёд, воск i зерне.

— I яшчэ, Усяславе,— прамовіў Ізяслаў.— Не толькі пагарджай Расціславам, не толькі асаджвай. Больш хітруй, трымай яго пад пільным назіркам, а то i наблізь да сябе.

— Не магу, князь,— апусціў галаву ён.

— Змажы. Каб перахітрыць Данілу, табе трэба найперш аблапошыць Расціслава i Раксану, каб яны добра не ўбачылі, што i як робіцца ў ix каля носа.

— Нялёгка ix абвесці вакол пальца.

— Абвядзі! Г lepa гуляй!

— Гэта самае цяжкае для мяне — гулящ, ды прыкідвацца!

— Ведаю,— знайшоў сілы ўсміхнуцца Ізяслаў,— але палітыка, дыпламатыя без гэтага не бываюць. А без ix не абысціся нават са сваімі...— А потым, уздыхнуўшы: — Каб пагаварыць употай, адпачыць, можаш карыстацца маім загародным палацам. Не трэба, каб ён пуставаў, траціў чалавечы дух.