Кліч роднага звона

«Не быў ты i не будзеш маім паплечнікам,— падумаў Усяслаў.— I локця майго не падтрымліваў i не падтрымаеш, бо ўвесь час бачыш мяне найперш на ражне. Але во хітруеш, паколькі мы цяпер без цугляў сваяка тваёй жонкі!»

— Калі ты такі добрапамысны для мяне, дык мушу сказаць табе шчыра адну рэч,— сказаў з ухмылкай Расціславу.

— Гавары. I, як кажаш, шчыра.

— Мяне вельмі хвалюе наша льняная гаспадарка,— загаварыў пра тое, пра што ўжо казаў i князю, i на Радзе, а цяпер вось чым хацеў найперш абклапаціць Расціславадворскага.— Вялікая наша турбота, што i полацкія, i наўгародскія ды чужаземныя купцы пачалі менш купляць наш лён i менш плаціць за яго.

— Я ж казаў i князю, i вам на Радзе: вінаваты купец Богуш,— шпарка апраўдаўся той,— прывёз тампазалетась хворае семя з Ноўгарада. Не толькі кветку, але ўжо i маладое лісце, сцябло есць льняны вусень. Ды псуе валакно ржаўка.

— Я не думаю, што Богуш — зламыснік. Трэба як найхутчэй лячыць i семя, i поле. А гэта — ужо найперш твой клопат. Нам без добрага льну не абысціся. Ён — наш надзейны прыбытак.

— Лечым, Усяслаў, але...— Расціслаў развёў рукі.— У Ноўгарадзе таксама не могуць пазбавіцца ад льняной злыбяды. А там жа славуты княскі лекар ажно з самой Іудзеі! Абрагам!

— Не трэба грэбаваць нечыім розумам, але i грэшна ды зламысна не абапірацца на мудрасць нашых сталых гаспадароў.

— Не думай, Усяслаў, што я — нядбалец ці лянько,— нібы пакрыўдзіўся той.— Перажываю за гэта, баліць душа, князю, яго лекару, нашым старым гаспадарам вушы прагудзеў, але... Убілася ліха, не вывесці. Грэшны, ужо думаў: ці не спаліць усё хворае семя? Змяніць яго, поле, пацярпець сонцаварот-другі i ўзбіцца на здаровы лён.

— Час цяпер такі, што чакаць доўга няможна.

— Разумею, Усяслаў: час, як ніколі, трывожны,—уздыхнуў той.— Але i мае думы найперш пра нашу гаспадарку, пра нашу моц ды шчаснасць. Цяпер мы, дзяржаўныя мужы, павінны верыць адзін аднаму, памагаць. Ад гэтага толькі будзе толк. Для нас усіх. Ды... Скажу табе шчыра, я ўжо i не помню, калі мы з табой разам сядзелі за чашай віна альбо медавухі... Усё ладзім ды не паладзім...

Усяслаў змаўчаў.

— Цяпер во якраз вечар, хадзем да мяне, пасядзім ды пагутарым па-добраму. Я — не гардавус. I ты не будзь ганаркі.

Усяслаў сумеўся: ён калі-нікалі ўжываў моцнае пітво, але не хацелася рабіць гэта якраз з Расціславам i ягонай Раксанаю. Не былі яны шчырыя ды зычлівыя i не будуць.

— Не грэбуй мной, Усяслаў,— чапляўся той.— Не такі я ўжо благі, як ты часам думает.

Усё ж слабы па натуры чалавек, здаўся Усяслаў, пайшоў разам са сваім злодырам, хоць добра ведаў, што не трэба верыць таму.

— Адпусці, Усяслаў, сваю варту,— цяжка трусіў побач i ўсцешана гаварыў Расціслаў.— У маім доме табе нічога не пагражае. Даю табе сумленнае баярскае i чалавечае слова.

Усяслаў не азірнуўся i не падаў ніякага знаку, помнячы занепакоены наказ Міндоўгавай сям'і,— старты аховы Цішук з дружыннікамі ішоў ззаду моўчкі, а пасля засталіся ў Расціслававым пярэднім пакоі.