Кліч роднага звона
- Автор: Далідовіч Генрых
- Год: 1997
- Язык: белорусский
- Год: Юнацтва
- ISBN: 985-05-0142-1
- Жанр: Современная русская и зарубежная проза
Электронная книга - «Кліч роднага звона». Краткое содержание книги:
Ізяслаў падняў уверх руку: маўчы, не перапыняй, слухай мае, можа, i перадсмяротнае слова.
— Я так разумею, Усяслаў: ні цяпер, ні ў хуткім часе князь Даніла не здолее дамагчыся таго, чаго дабіліся любімыя ім продкі: Уладзімір, сын Святаславаў, i Уладзімір Манамах. Як лічу, для яго цяпер ёсць тры шляхі: ціха, як мыш пад венікам, сядзець у сваім прыкарпацкім кутку, падуладзіцца уладзімірскаму Яраславу, які па мангольскім ярлыку цяпер верхаводзіць над усёй Руссю, альбо паспрабаваць выпрасіць у манголаў што-небудзь большае. Давай вось паразважаем, куды i да чаго ён схіліцца. Задавольніцца толькі галіцка-валынскім латкам? Не, для яго, уладнага, гэтага будзе мала. Бадай, не спанадзіць яго i падкочвацца да Яраслава. Яраслаў, хоць манголы аддалі яму былы стольны Кіеў, туды аднак не пераехаў, паслаў пасадніка. I не толькі таму, што Кіеў разбураны. Яраслаў, канечне ж, ведае: тое, што столькі намагаўся зрабіць Кіеў, не ўдалося i не ўдасца. Ён, думаю, ідэю Русі адзінай i вялікай будзе песціць там, на уладзімірскіх, суздальскіх, растоўскіх землях, у саюзе з Ноўгарадам, дзе княжыць сын яго, Аляксандр. Значыць, Яраслаў будзе найперш думаць пра сябе i сваіх сыноў, каб найперш каторага з ix пакінуць пасля сябе за вялікага князя... Значыць, для Данілы застаецца трэці шлях. Я зусім не здзіўлюся, калі ён схіліць сваю гордую галаву i сам падасца ў Сарай-Бату ці ў Каракорум...
На Ізяслававым бледным лобе выступілі бліскучыя кроплі. Ён выцер ix дастаным з-пад верхняй падушкі ручніком, стомлена, але настойліва прадоўжыў:
— Канечне ж, Даніла будзе чапляцца за былое, пачне ўталкоўваць манголам, што ён — нашчадак тых, хто валодаў усёй Руссю. Каб супрацьпаставіць яго Яраславу i сынам, тыя могуць даць яму ярлык i на Бярэсце, i на ТураваПінскую, i нашу землі. Калі б дні мае былі не злічаныя ўжо, мы маглі б пабыць яшчэ яго васаламі i рабіць тое, пра што ты добра гаварыў Міндоўгу. Але калі мяне не стане, Даніла прышле сюды княжыць аднаго са сваіх сыноў. Той, завёўшы тут чад, пастараецца Навагародка ўжо нікому не саступіць, амацуе тут сваіх нашчадкаў i іхняе права на княжанне. Гэтага, канечне ж, не трэба дапусціць. Ты думаў пра гэта, дружа?
— Скажу шчыра, князь: думаў.
— I якое выйсце ты бачыш?
— Каб ты акрыяў i княжыў тут яшчэ доўга,— не толькі з-за спагады ці абачлівасці, але i з усёй шчырасцю адказаў ён.
— Пакняжу тут я сонцаварот ці болей — розніца малая: род мой перашчыкнуўся...— Той зноў засумоціўся.— Ды трэба, кажу, дбаць i пра будучыню. Праўда, крыху іначай, чым пра яе турбуюцца Даніла i яго дворскі... Так ужо наканаваў лес: смерць мая для Навагародскай зямлі — не проста адыход яшчэ аднаго князя з Рагвалодавага роду. Смерць мая можа стаць збаўленнем ад Данілавага, а гэта значыць i Рурыкавічаў, ярма i вестуном волі. Але, каб утрымаць яе, гэтую волю, трэба адзяржавіцца. Ды ці маем на гэта боскае права? LI.I па сіле нам?
— Вялікі выспраб даеш ты нам, князь!
— Дык адзяржавімся, ваявода?
— Як ні цяжка цяпер, але, здаецца, спрыяльны шанец ёсць. Толькі трэба ім як след распарадзіцца.
— Калі, Усяслаў, шчыра i прыязна дбаць пра лепшую долю дзяцей i ўнукаў, дык трэба i рызыкнуць, i, як ты кажаш, як след распарадзіцца, бадай, гхершым шанцам. I пачаць трэба будзе з таго, што ніяк нельга праспаць момант, не з Данілавай волі, а са сваіх інтарэсаў выбраць сабе новага князя. I таго, хто найперш патрэбен Навагародку.
— Каго-небудзь з Рагвалодавічаў, князь? — запытаў Усяслаў.
— З Рагвалодавічаў, ваявода. I каго, па-твойму, трэба будзе вам запрасіць сюды на пасад?
— Я легка адказаў бы табе, князь, на гэта, каб меў сыноў полацкі Брачыслаў...
— Але ж Рагвалодава кроў, ваявода, яшчэ не толькі ў яго жылах,— знайшоў сілу ўсміхнуцца Ізяслаў.— Але i ў таго-сяго зусім блізкага ад нас...
Усяслаў ажно ўскінуў ад нечаканасці галаву: князь бачыць свайго пераемніка ў Войшалку, каш ён як ваявода выдзядзькаваў на свой лад?
— Па" чале i вачах тваіх бачу,— усмешка ўсё не сыходзіла з Ізяслававых бяскроўных вуснаў,— цяпер ты ўжо добра здагадваешся, чаму я так прыручаў нашага няўрымслівага i ваяўнічага суседа, прасіў цябе, каб ты, якраз ты навучаў яго сына?
— Цяпер усё лепш разумею, князь,—прызнаўся Усяслаў.
— I што ты зразумеў, дружа?
— Ты бачыш на нашым пасадзе Войшаля. Маладога, але адукаванага, вернага нам, разумнага, хітрага i, калі трэба, жорсткага.
— Ты супраць?
— Не, князь. Але...
— Што — «але»?
— Князь Даніла добра ведае, што ў Мендога i Войшаля ёсць доля Рагвалодавай, поладкай крыві, што яны хрысціяне, але ніколі не прызнае гэтага. Дзеля сваіх інтарэсаў той гаворыць i будзе паўтараць: Рагвалодава кроў у Мендога — ягоная, полацкая, а то i наша выдумка, што ніякага полацкага дзеда-князя ў таго не было. Ён меў, мае i будзе мець Мендога толькі за язычніка, за варвара.