Wydziedziczeni [The Dispossessed - pl]

Jest tu od trzech lat, a czego dokonał? Napisał książkę, którą przywłaszczył sobie Sabul; pięć czy sześć nie wydanych rozpraw; na koniec wygłosił mowę pogrzebową po utraconym życiu.

Nic z tego, co zrobił, nie zyskało zrozumienia. By ująć to uczciwiej: nic z tego, czego dokonał, nie miało znaczenia. Nie pełnił żadnej ważnej funkcji, ani osobistej, ani społecznej. Prawdę mówiąc — nierzadkie w jego dziedzinie zjawisko — wypalił się przed dwudziestym rokiem życia. Niczego już nie osiągnie. Doszedł nieodwołalnie do muru.

Zatrzymał się przed frontonem auli Syndykatu Muzyki, żeby przeczytać program na najbliższą dekadę. Tego wieczoru nie było koncertu. Odwrócił się od plakatu — i stanął twarzą w twarz z Bedapem.

Bedap, ostrożny jak zwykle, do tego krótkowidz, nie zdradził, że go poznał. Szevek chwycił go za ramię.

— Szevek! Do licha, to ty?

Padli sobie w objęcia, ucałowali się, odsunęli od siebie, znowu się objęli. Szeveka przepełniło uczucie miłości. Czemu? Ostatniego roku w Instytucie Okręgowym nie darzył nawet Bedapa specjalną sympatią. Przez te trzy lata ani razu do siebie nie napisali.

Ich przyjaźń była przyjaźnią wieku chłopięcego, uczuciem minionym. A przecież owładnęła nim miłość: zapłonęła jak płomień na poruszonych węglach.

Szli i rozmawiali, nie zwracając uwagi na to, dokąd idą. Gestykulowali, przerywali jeden drugiemu. Szerokie ulice Abbenay spowijała cisza zimowego wieczoru. Mętne światła latarń tworzyły na każdym skrzyżowaniu srebrne sadzawki, przez które przewiewał suchy śnieżek, przypominający ławice małych rybek ścigających własne cienie. W ślad za śniegiem nadlatywał, kąsając, zimny wiatr. Zdrętwiały im wargi i szczękali zębami, co zaczęło im przeszkadzać w rozmowie. Złapali ostatni, odchodzący o dziesiątej autobus do Instytutu; Bedap mieszkał w bloku na wschodnim krańcu miasta, kawał drogi pod górę w przejmującym zimnie.

Spojrzeniem ironicznego zdumienia obrzucił pokój numer 46.

— Mieszkasz jak zgniły urrasyjski posiadacz, Szev.

— Daj spokój, nie jest tak źle. Wskaż mi tylko coś ekskrementalnego!

Istotnie, pokój mieścił z grubsza to jedynie, co Szevek w nim zastał. Bedap wskazał ręką:

— Ten koc.

— Już był, kiedy się wprowadzałem. Ktoś go sobie utkał i zostawił, gdy się wyprowadzał. Czy w taką noc koc jest rzeczą zbytkowną?

— Ma stanowczo ekskrementalny kolor — zawyrokował Bedap.

— Jako analityk funkcji muszę wskazać na zbędność koloru pomarańczowego. Pomarańczowy nie pełni żadnej żywotnej funkcji w organizmie społecznym ani na poziomie komórkowym, ani organicznym, z pewnością zaś nie na poziomie holoorganicznym czy najcentralniej etycznym — w którym to przypadku tolerancja jest mniej pożądanym od wydalenia rozwiązaniem. Ufarbuj go na zgniłozielono, bracie! A to co za śmietnik?

— Notatki.

— Szyfrem? — zainteresował się Bedap, przeglądając notatnik z właściwym sobie — przypomniał sobie Szevek — chłodem. Odznaczał się jeszcze mniejszym poczuciem własności — prywatnej własności — niż większość Anarresyjczyków. Nigdy nie miał ulubionego ołówka, który by wszędzie ze sobą nosił, ani starej koszuli, do której tak by się przywiązał, że z odrazą myślałby o wrzuceniu jej do pojemnika na odpadki; obdarowany prezentem, przyjmował go — przez wzgląd na uczucia ofiarodawcy — ale zawsze gubił. Był świadom tej swojej cechy i utrzymywał, że wskazuje ona, iż jest osobnikiem mniej prymitywnym od większości ludzi i stanowi wczesny przykład Człowieka Obiecanego, prawdziwego, urodzonego odonianina. Poczucie własności nie było mu jednak obce. Rezerwował je dla czaszki, tak własnej, jak i cudzej, i w tej sferze było ono pełne. Nigdy nie wtykał nosa w nie swoje sprawy.

Powiedział: — Pamiętasz te głupawe listy, które pisywaliśmy do siebie szyfrem, kiedy brałeś udział w akcji zalesiania?

— To nie szyfr, to język ajoński.

— Nauczyłeś się ajońskiego? Dlaczego piszesz w tym języku?

— Bo nikt na tej planecie nie rozumie, o co mi chodzi. Albo nie chcą zrozumieć. Jedyna osoba, która mnie rozumiała, zmarła przed trzema dniami.

— Sabul zmarł?

— Nie. Gvarab. Sabul nie zmarł. Jeszcze czego!

— Coś nie w porządku?

— Z Sabulem? Zawiść pół na pół z niekompetencją.