Wydziedziczeni [The Dispossessed - pl]

Zaczynał ich nienawidzić; kiedy zdał zaś sobie z tego sprawę, przestał z dnia na dzień przyjmować zaproszenia.

Postępując tak, przyznawał się jednak do porażki i powiększał swą izolację. Nie robił tego, po co tu przyjechał. To nie oni odseparowali się od niego — powtarzał sobie; to on — jak zwykle — odsunął się od nich. Czuł się samotny, obezwładniająco samotny wśród tych ludzi, których co dnia widywał. Problem polegał na tym, że nie nawiązał kontaktu — czuł, że nie zbliżył się z niczym ani z nikim przez te wszystkie miesiące na Urras.

Któregoś wieczora przy stole w jadalni starszych pracowników naukowych powiedział:

— Słuchajcie, na dobrą sprawę nie wiem, jak wy tu żyjecie. Prywatne, domy oglądam tylko z zewnątrz. Od wewnątrz poznaję zaś jedynie wasze życie publiczne — aule, jadalnie, laboratoria…

Nazajutrz Oiie zapytał go — dość sztywno — czy nie zechciałby w następny weekend przyjechać do niego na kolację i zanocować.

Oiie mieszkał w Amoeno, wiosce położonej o kilka mil od Ieu Eun, w domu, który — wedle urrasyjskich standardów — był skromną siedzibą przedstawiciela klasy średniej, może tylko starszą niż większość pozostałych. Zbudowano go przed około pięcioma wiekami z kamienia, pokoje wyłożone były boazerią. Otwory okienne i odrzwia wieńczyły charakterystyczne podwójne łuki ajońskie. Względna skromność umeblowania od pierwszej chwili uradowała oko Szeveka: pokoje miały wygląd surowy — przestronne połacie wyfroterowanych do połysku podłóg. Wśród ekstrawaganckich ozdób i wygód gmachów publicznych, w których odbywały się przyjęcia, obchody i tym podobne uroczystości, czuł się zawsze nieswojo. Urrasyjczycy odznaczali się dobrym smakiem, wydawał się on jednak często wchodzić w konflikt z ich zamiłowaniem do wystawności — do wydatków. Nakazy ekonomii i rywalizacji przesłaniały i zniekształcały naturalne, estetyczne źródło chęci posiadania przedmiotów, co odbijało się z kolei na jakości tych przedmiotów: nie wykraczały poza poziom swoistego mechanicznego przepychu. Tu natomiast panował — osiągnięty dzięki umiarowi — wdzięk.

W drzwiach służący odebrał od nich palta; żona Oiie wyszła na powitanie gościa z mieszczącej się w suterenie kuchni, gdzie wydawała instrukcje kucharzowi.

Podczas przedobiedniej pogawędki Szevek stwierdził ku własnemu zaskoczeniu, że zwraca się niemal wyłącznie do pani domu, z przyjaźnią i pragnieniem obudzenia w niej sympatii. Tak jednak przyjemnie rozmawiało się znów z kobietą! Nic dziwnego, że otoczony przez mężczyzn, wyłącznie mężczyzn, pozbawiony napięcia i powabu seksualnej odmienności, czuł się odizolowany, a swą egzystencję postrzegał jako sztuczną. Zaś Sewa Oiie była powabna; przyglądając się delikatnym liniom jej karku i skroni, porzucił swe zastrzeżenia wobec urrasyjskiego zwyczaju golenia damskich głów. Była powściągliwa, raczej nieśmiała; starał sieją do siebie ośmielić i bardzo się ucieszył, spostrzegłszy, że mu się to chyba udało.

Podano obiad; przy stole przyłączyło się do nich dwoje dzieci.

Sewa Oiie usprawiedliwiła się:

— W dzisiejszych czasach nie sposób już doprawdy znaleźć w tej części kraju przyzwoitej niańki.

Szevek zgodził się z nią, pojęcia nie mając, kto to taki niańka.

Z podobnym zachwytem co ich matce, z tą samą ulgą przyglądał się chłopcom. Od opuszczenia Anarres prawie nie widywał dzieci.

Ubrani w niebieskie aksamitne marynarki i spodnie, byli bardzo schludni, spokojni, nie odzywali się nie pytani. Przypatrywali się Szevekowi z nabożną grozą, należną istocie z kosmosu. Starszy, dziewięciolatek, obchodził się z młodszym, siedmiolatkiem, obcesowo, burczał nań, żeby się nie gapił, i szczypał boleśnie, kiedy tamten nie posłuchał. Młodszy rewanżował mu się uszczypnięciami i próbował go kopnąć pod stołem. Zasada starszeństwa nie utrwaliła się jeszcze najwidoczniej w jego umyśle.

Oiie był w domu nie tym samym człowiekiem. Wyraz tajemniczości zniknął z jego twarzy, mówił nie przeciągając zgłosek. Rodzina okazywała mu szacunek, ale był to szacunek wzajemny. Szevek, który się nasłuchał poglądów Oiie na temat kobiet, stwierdzał ze zdumieniem, że odnosi się on do swojej żony z uprzejmością, wręcz delikatnością. „Oto rycerskość” — pomyślał, czyniąc użytek z niedawno poznanego słowa; wnet jednak przyszło mu uznać, że to coś więcej. Oiie był do żony przywiązany, ufał jej. Zachowywał się wobec niej i dzieci mniej więcej tak samo, jak zachowywałby się Anarresyjczyk. W istocie we własnym domu okazał się niespodziewanie prostym, serdecznym, wolnym człowiekiem.