Сьвятлана Алексіевіч на Свабодзе

Калі ў мяне памірала сястра ў 35 гадоў ад раку, сама будучы лекаркай, я бачыла, што такое хірург-анколяг, які кожны дзень бачыць дзіцячыя сьлёзы, матчыны сьлёзы і схіляецца над гэтай чалавечай матэрыяй, якую ён хоча паправіць, я думаю, што яны перажываюць ня менш, чым пісьменьнікі.

Мы жывем. І мужнасьці трэба ўсім сёньня для жыцьця. Патрабуецца мужнасьць ня толькі, каб перажыць гэта, а мужнасьць для таго, каб зразумець гэта.

У працы над кнігай «Чарнобыльская малітва» мне больш сіл і мужнасьці спатрэбілася, каб гэта зразумець. Ня проста запісаць пакуты чалавечыя (я не калекцыяную чалавечыя пакуты і жахі). Для мяне было важна дастаць чалавечы дух, зразумець гэтую таямніцу. Чарнобыль — гэта перш за ўсё таямніца, якая перакінула нас у зусім новую рэальнасьць.

Мы жывем у Беларусі і ў гэтым сьвеце, не зусім разумеючы, што з намі адбылося. Хоць потым гэтыя вежы, якія паваліліся ў Нью-Ёрку, новыя войны, якія ідуць на Ўсходзе і якія называюцца неяк незразумела — тэрарызм. Усё гэта кажа пра новыя супрацьстаяньні і новыя выклікі. Чарнобыль усё гэта пачынаў.

Езьдзіць, зьбіраць, думаць было вельмі цяжка, але я гэта рабіла дзесяць гадоў. Людзі тады былі ўзрушаныя тым, што здарылася. Самае цяжкае было зразумець і вырвацца з гэтых учэпістых і драпежных абдымкаў часу, падняцца над матэрыялам.

Шаноўная Сьвятлана! Даўно сачу за вашай творчасьцю і грамадзкай пазыцыяй. Шчыры дзякуй Вам за ўсе Вашы творы. Прабачце небараку Чаргінца і купку зь ім... Чакаю Вашай новай кнігі. Я ня ведаю, пра што яна, але упэўнена ў адным — гэта будзе мудрая Кніга. Скажыце, над якой тэмай Вы цяпер працуеце? Дзякуй! Ірына Лаўроўская. Берасьце.

Алексіевіч: Я цяпер працую над другой часткай «Зачараваныя сьмерцю». Гэта кніга пра тое, што з намі адбылося за 20 гадоў, чым мы адрозьніваемся ад тых, кім мы былі ў 1985-1995 гадах — падчас надзей, часу перабудовы, часу падоранай нам гісторыяй дзяржавы, як быццам асобнага (а ўласна, мы аказаліся няздольныя скарыстацца гэтай свабодай, тут жа яе аддалі ў рукі першага, хто трапіўся, таго, хто гатовы быў яе схапіць і падмануць нашы чаканьні), — і пра тых, якія мы цяпер — 1995–2005 гады.

Чаму мы сталі цынічнымі, чаму мы сталі расчараванымі, чаму даляр перамог нас і зламаў хутчэй, чым гэта нават зрабілі сталінскія лягеры. Сталінскія лягеры ўсё ж такі перажылі, а даляр не перажылі. З чым гэта зьвязана ў чалавечай прыродзе, у спакушэньні матэрыяльным, чаго ня ведала наша культура... Я ў адным інтэрвію цытавала мастака Ільлю Кабакова, які сказаў, што раней мы змагаліся з пачварай, і гэта рабіла маленькага чалавека вялікім. Пачвара — гэта монстар.

І вось мы перамаглі гэтую пачвару. Азірнуліся — і выявілася, што нам трэба жыць з пацукамі, з сацыяльнымі страхамі, з монстрамі, якія жывуць у чалавечай прыродзе. Жыць з гэтымі монстрыкамі, са страхам, які жыве ў нашай падсьвядомасьці. Гэтага досьведу ні ў нашай культуры, ні ў расейскай культуры няма. Мы былі краінамі, якія заўсёды выжывалі, у нас моцная філязофія выжываньня, філязофія барацьбы, філязофія пакуты.