Маўчанне травы: Паэма лёсу

Суцішыла струну Аніскава рука, Спалохана зірнуў Васіль на хлапчука, Спазна перасцярог: — Ды дзеці ж тут якраз, Яшчэ, хай крые бог... — Ён хлопец свой у нас,— Аніска твар узняў.— Ды й твой жаўрук не спіць, Дыханне, бач, уняў,— Знаць, і яму карціць... І дзіўна мне адно Было: адкуль, чаму І ўсё яму відно І чутна ўсё яму? Але маўчу, ляжу. А бацька — шэп ды шэп,— І нешта пра дзяжу, І нешта ўсё пра хлеб. «Куліна, ты ж кабет Надзейных выбірай...» — I зноў пайшоў сакрэт...— «Вайна не каравай...» A ўголас маме сам Аніска гаварыў: — Як ападзе раса, На гэтым сухары Хлеб замясі ў дзяжы, А як спячэш, адзін Свой бохан накажы Размножыць на зачын. На сем часцін пакрой — Хай будзе сем па сем,— Хай гэткаю ж парой Замесяць хлеб усе. Хай потым і яны Зачын перададуць, Хай па шляхах вайны Твой бохан панясуць. Астатнія ўсе шэсць На сухары сушы, Каб той, хто крошку з'есць, Дужэў на тры душы. А хто ён будзе — той — Я не паспеў узнаць: Калі, якой вярстой Прыедзе ix узяць...— I ўжо ад мамы ўбок, Да бацькі, праз руку: — Мужчынам дай намёк, А бабы — хай пякуць... I потым — зноў услых: — Бывай жа, пасланец, Як дойдзеш да сваіх, Дык і вайне канец...— Паклаў на стол замес — Кавалак сухара: Вяртайся, брат, у лес, А мне,— сказаў,— пара. — Куды ж такі паспех? Ці гоніць хто праз ноч? — Яно, спачыць не грэх,— Аніска ўстаў наўзбоч, Намацаў свой кіёк I гэтак жа бачком Ступіў: — Пайшлі, сынок, Нам лепей цемнячком...— Праз хату наўскасяк Хіснуўся доўгі цень,— Мне ж, браце мой, няўзнак, Ці ноч у вас, ці дзень. А вочы вось мае,— Пагладзіў хлапчука,— Мы ўсюды з ім свае! Не ўпершыню блукаць...— Пявунню і смычок У торбу палажыў І тату за плячо Крануў: — Няхай ты жыў, Во толькі што нацям Прыйшло табе сказаць, Хоць мог бы ты і сам Вузельчык завязаць: «Чаму ж гэта на смык Жалейку ён змяняў?» — Ды я ўжо так прывык, Што ты на ўсім іграў. — Іграў, ды не мяняў. Жалейка ёсць, браток. А скрыпка... Ты пазнаў?.. Пазнаў ты, чый смычок? — Цяцерскага? — Яго... Пайшоў музыка наш Да іншых берагоў,— Бывай, зямны кірмаш... Памёр ад бізуна: Адзін галаварэз Ці здуру, ці сп'яна Ўсё з допытамі лез: «Дзе скарбы пан хаваў? Дзе быў ягоны спрат?..» A ён, Цяцерскі, знаў... Хоць і не вельмі шмат. Адкрыўся тайны схоў Музыку-лесніку: На выспе, між імхоў, Засечка на пяньку. A ўзбоч — стары капец. I пэўна, незнарок Круціўся там хлапец — Тваёй сястры сынок,— Аніска Васіля Схіліцца папрасіў I мовіў напасля: — Ён быццам там касіў. Але прыкінь, адкуль Хлапец вязьмо гранат Цягнуў — і памяркуй: Ні знаў Цяцерскі шмат?.. Ды толькі мне шапнуў. I скрыпку перадаў... Так з тыдзень працягнуў — «І ўсё,— сказаў,— гайда...» Вось гэткі, браце, спрат... Маўчаў Цяцерскі наш... А хто рабіў той склад, Слядоў, сказаць, нямаш... «3ахар!..— ледзь-ледзь Васіль Не ўсклікнуў, як праз сон...— Відаць, і калясіў У Падбярэззе ён... Відаць...» Ды сцяўся ком У горле: «Памаўчы... Не ляпай языком На вецер без прычын...»