Wydziedziczeni [The Dispossessed - pl]

— Jeszcze nie teraz, Chifoilisk.

— Co pana tu trzyma…?

— Moja praca. Ponadto jestem tu blisko siedziby Rady Rządów Świata…

— RRŚ? Od trzydziestu lat siedzą w kieszeni u A-Io. Od nich niech pan nie oczekuje ratunku!

Pauza.

— Więc jestem w niebezpieczeństwie?

— Nawet tego pan nie zauważył?

Kolejna pauza.

— Przed kim mnie ostrzegasz?

— Przed Pae, w pierwszym rzędzie.

— Ach, Pae. — Szevek oparł się rękami o ozdobny, inkrustowany złotem kominek. — To zupełnie niezły fizyk. Jest przy tym bardzo usłużny. Lecz ja mu nie ufam.

— Dlaczego?

— No cóż… Wyślizguje się.

— Słusznie. Przenikliwa psychologicznie ocena. Tylko że Pae, Szevek, nie zagraża panu dlatego, że jest osobiście śliski. Stanowi dla pana zagrożenie, gdyż jest lojalnym, ambitnym agentem ajońskiego rządu. Regularnie donosi na pana, a także na mnie, do Departamentu Bezpieczeństwa Narodowego — tajnej policji. Daleki jestem od tego, by pana nie doceniać, uchowaj Boże, ale czy nie widzi pan, że pański zwyczaj traktowania każdego jak osoby, jednostki jest tu nie na miejscu, chybia. Musi pan dostrzegać siły, kryjące się za indywiduami.

Gdy to mówił, Szevek, dotąd rozluźniony, stężał; stał teraz, podobnie jak tamten, sztywno wyprostowany, wpatrzony w ogień.

Powiedział:

— Skąd wiesz to o Pae?

— Stąd, skąd wiem, że w pańskim pokoju, podobnie jak w moim, znajduje się ukryty mikrofon. Bo jest moim zawodem wiedzieć to.

— Czy i ty jesteś agentem swojego rządu?

Twarz Chifoiliska zamknęła się; nagle odwrócił się w stronę Szeveka i wycedził cicho, ze złością:

— A jestem, naturalnie, że jestem. Gdybym nie był, nie byłoby mnie tutaj. Wszyscy o tym wiedzą. Mój rząd wysyła za granicę jedynie tych, którym może ufać… A mnie ufać może! Bo ja nie zostałem kupiony jak ci wszyscy przeklęci, nadziani ajońscy krętacze. Ja wierzę w mój rząd, w mój kraj. Pokładam w nich wiarę — wyrzucił z siebie te słowa z jakimś udręczonym przymusem. — Szevek, pan się powinien baczniej wokół siebie rozejrzeć! Jest pan jak dziecko pośród złodziei. Są dla pana dobrzy, dają panu piękny pokój, zapewniają wykłady, studentów, pieniądze, obwożą po zamkach, wożą do pokazowych fabryk, na wycieczki do ładnych wiosek. Samo najlepsze. Wszystko takie śliczne, piękne! Ale dlaczego? Dlaczego sprowadzili tu pana z Księżyca, wychwalają pana, drukują panu książki, czemu moszczą panu ciepłe gniazdka w salach wykładowych, w laboratoriach i bibliotekach? Czy sądzi pan, że czynią tak z bezinteresownej miłości do nauki, z miłości braterskiej? To jest gospodarka nastawiona na zysk, Szevek!

— Wiem o tym. Przyjechałem się z nią potargować.

— Potargować… Co za co?

Na twarzy Szeveka pojawił się ten sam zimny, chmurny wyraz, z jakim opuszczał twierdzę w Drio.

— Ty wiesz, czego ja chcę, Chifoilisk. Chcę, by mój naród powrócił z wygnania. Przyjechałem tutaj, ponieważ nie sądzę, byście i wy w Thu tego pragnęli. Wy się nas boicie. Boicie się, że moglibyśmy przywlec do was z powrotem rewolucję, tę dawną, prawdziwą, walczącą o sprawiedliwość, tę, którą rozpoczęliście, a potem porzuciliście w pół drogi. Tu, w A-Io, mniej się mnie boją, bo już o rewolucji zapomnieli. Już w nią nie wierzą, wydaje im się, że jeśli ludzie będą mogli posiadać dostateczną ilość rzeczy, przystaną na życie w więzieniu. Ale ja w to nigdy nie uwierzę. Chcę zburzyć mury. Chcę solidarności, ludzkiej solidarności. Chcę swobodnej wymiany między Urras i Anarres. Pracowałem na to ze wszystkich sił na Anarres, teraz pracuję na to jak mogę na Urras.

Tam działałem, tu kupczę.

— Czym?

— Och, ty to wiesz, Chifoilisk — ściszonym głosem odparł nieśmiało Szevek. — Wiesz, czego oni ode mnie chcą.

— Tak, wiem, nie wiedziałem tylko, że i pan to wie — równie cicho odrzekł Thuwiaóczyk; jego chrapliwy głos zniżył się do jeszcze chrapliwszego szmeru, złożonego jedynie z oddechu i głosek szczelinowych. — A więc pan nią dysponuje — ogólną teorią czasu?

Szevek spojrzał na niego, nie bez cienia ironii.

Chifoilisk nalegał: — Czy ona istnieje na piśmie?

Szevek przyglądał mu się jeszcze przez chwilę, po czym zaprzeczył krótko:

— Nie.

— To dobrze!

— Dlaczego?

— Bo gdyby tak było, oni już by ją mieli.

— Co masz na myśli?

— Właśnie to. Niech pan posłucha, czy to nie Odo powiedziała, że tam, gdzie jest własność, jest i kradzież?

— Żeby stworzyć złodzieja, uczyń właściciela; żeby spłodzić zbrodnię, ułóż prawa. Organizm społeczny.

— Niech i tak będzie. Jeśli w zamkniętym pokoju znajdują się dokumenty, znajdą się i ludzie z kluczami do niego!

Szevek wzdrygnął się.

— Tak — przyznał po chwili — to bardzo nieprzyjemne.

— Dla pana. Nie dla mnie. Ja nie mam, widzi pan, pańskich indywidualistycznych skrupułów moralnych. Wiedziałem, że nie ma pan teorii na piśmie. Gdybym sądził inaczej, uczyniłbym wszystko, żeby ją od pana wydostać — drogą perswazji, kradzieży, wreszcie siłą, gdybym uznał, że możemy pana uprowadzić, nie wywołując tym wojny z A-Io. Chwyciłbym się każdego sposobu, byle wyrwać ją tym spasionym ajońskim burżujom i złożyć w ręce Centralnego Prezydium mojego kraju. Najszczytniejszą bowiem sprawą, jakiej mógłbym służyć, jest siła i pomyślność mej ojczyzny.