Trzej muszkieterowie

Rozdział XIII

PAN BONACIEUX

Jak można było zauważyć, w opisanych zdarzeniach brała udział jeszcze jedna osoba, o którą mimo jej niepewnej sytuacji nie troszczyliśmy się zbytnio. Mamy na myśli pana Bonacieux, poczciwego męczennika intryg politycznych i miłosnych, tak bardzo związanych ze sobą w tej epoce rycerskiej i sentymentalnej zarazem.

Na szczęście — czytelnik pamięta o tym, a może nie pamięta — na szczęście przyrzekliśmy, że nie stracimy go z oczu.

Straż, która uwięziła pana Bonacieux, powiodła go prosto do Bastylii, gdzie drżąc ze strachu musiał przejść obok oddziału żołnierzy ładujących muszkiety.

Stamtąd zaprowadzono go do podziemnej galerii, gdzie stał się przedmiotem najbardziej ordynarnych obelg i najokrutniejszego traktowania ze strony tych, co go przywiedli. Zbiry widząc, że nie mają do czynienia ze szlachcicem, nie oszczędzali mu niczego.

Po półgodzinie pisarz sądowy uwolnił go od tych tortur nie wybawiając od niepokojów, ponieważ kazał zaprowadzić pana Bonacieux do izby przesłuchań. Zazwyczaj przesłuchiwano więźniów w ich celach, ale z panem Bonacieux nie robiono sobie tyle zachodu.

Dwaj strażnicy zajęli się kramarzem; wiedli go przez podwórze, potem przez korytarz, gdzie wystawione były trzy posterunki, otworzyli drzwi i pchnęli do niskiej izby, której umeblowanie składało się ze stołu, krzesła i komisarza. Komisarz siedział na krześle i zajęty był pisaniem na stole. Strażnicy podprowadzili więźnia do stołu i na znak dany przez komisarza oddalili się na taką odległość, by nie mogli słyszeć zeznań.

Komisarz, który siedział z głową pochyloną nad papierami, podniósł ją, by zobaczyć, z kim ma do czynienia. Był to człowiek o wyglądzie bardzo nieprzyjemnym, spiczastym nosie, wystających kościach policzkowych i żółtej cerze; oczy miał małe, ale przenikliwe i bystre, jego fizjonomia przypominała kunę i lisa zarazem, a głowa, osadzona na długiej i ruchliwej szyi, sterczała z szerokiej czarnej sukni kiwając się niczym głowa żółwia, gdy zwierzę wysuwa się ze skorupy.

Zaczął od pytania o nazwisko i imię, wiek, zajęcie i adres pana Bonacieux.

Oskarżony odparł, że nazywa się Jakub Michał Bonacieux, że ma pięćdziesiąt jeden lat, był dawniej kramarzem i mieszka przy ulicy des Fossoyeurs 11.

Za czym komisarz, zamiast pytać dalej, wygłosił wielką mowę o niebezpieczeństwach, jakie grożą nieświadomemu mieszczaninowi, gdy miesza się do spraw publicznych.

Mowę uzupełnił wywodem o potędze i świetnych czynach pana kardynała, niezrównanego ministra, wobec którego niczym są dawni ministrowie i który będzie przykładem dla przyszłych ministrów; tej potędze nic nie zdoła się oprzeć.

Po drugiej części swej mowy utkwił krogulcze spojrzenie w biednym Bonacieux i polecił mu, by się zastanowił nad powagą sytuacji.

Kramarz nie potrzebował zastanawiać się długo: przeklinał chwilę, w której pan de La Porte wpadł na pomysł, by ożenić go ze swą chrześniaczką, a zwłaszcza ów dzień, kiedy ta chrześniaczka została bieliźniarką królowej.

Zasadniczą cechą charakteru pana Bonacieux był głęboki egoizm pomieszany z ohydnym skąpstwem, a wszystko to okraszone nieprzeciętnym tchórzostwem.

Miłość, jaką żywił dla swej młodej żony, była uczuciem drugorzędnym i nie mogła walczyć o lepsze z wrodzonymi skłonnościami, które wymieniliśmy.

Bonacieux zastanawiał się nad tym, co usłyszał.

— Ależ panie komisarzu — rzekł chłodno — możesz mi pan wierzyć, że znam i ogromnie cenię niezwykłe zasługi Jego Eminencji, pod którego rządami mamy zaszczyt pozostawać.

— Doprawdy? — zapytał komisarz tonem pełnym powątpiewania. — Ale gdyby tak było, jakżebyś pan mógł się znaleźć w Bastylii?

— Jak się znalazłem w Bastylii lub raczej dlaczego się tu znalazłem — odparł pan Bonacieux — tego wytłumaczyć nie potrafię, zważywszy, że sam nic o tym nie wiem; ale na pewno nie dlatego, żebym świadomie ubliżył w czymkolwiek panu kardynałowi.

— Jednakże musiał pan popełnić zbrodnię, skoro jesteś oskarżony o zdradę stanu.

— O zdradę stanu! — zawołał przerażony Bonacieux. — O zdradę stanu! Jakim sposobem biedny kramarz, który nienawidzi hugenotów i brzydzi się Hiszpanami, może być oskarżony o zdradę stanu? Zastanów się panie, rzecz jest przecie zgoła niemożliwa.